Kethek Tambakbaya

“Kerdusan apa iki?” Jupri takon marang konco tunggal gaweyan nalika weruh ana kerdus isi sego bancakan glemethak ing dingkling dawa kang biasane kanggo masahi kayu.
“Sego berkat bancakan-e Kang Tariman almarhum Lik.” Saure Wandi karo ngisik-isik kursi garapan-e.
“Oh iyo yo… saiki wes mendak jenat-e Kang Tariman.” Sumelane.
“Mesak-ne tenan Kang Tariman, ning ya apa bener yo?” bacute Jupri sajak gagas pitakonan kang nyalawadi ing angen-angen-e.
“Apane sing bener Lik?” Wandi sing ana cedak-e Jupri sajak krungu apa kang diucapne dhewekne.
“Ahh.. ora apa-apa. Nyoh ki lho berkat-e panganen wae, Aku rak mentala mangan.” Jupri nyauri karo ngulukne kerdus wadah berkat marang Wandi.
“Yo Lik, matur nuwun.”
Jupri, banjur kelingan kedadeyan nalika semana. Isuk kuwi; watara jam setengah wolunan. Wektu semana kahanane rada mendung peteng lan grimis riwis-riwis, dhewekne bebarengan karo Tariman mangkat nyambut gawe ana gudang mebel-e juragan Kamdi. Wong loro oleh-e nyambut gawe minangka tukang kayu ing pabrik-e juragan Kamdi wes ana yen meh karo tengah taunan. Wong loro biasane mangkat bebarengan numpak sepeda onthel saka ngomah-e, lan nalika arep nyabrang dalan pas ing ngarep gudang tanpa ngerti sangkan parane bilahi ujug-ujug ana truk nabrak wong sakloron saka arah sisih wetan.
Kang Tariman kang kebeneran wes dhisik-e nyabrang langsung kelindes truk lan dadi tiwas-e saknalika kuwi. Sirah-e pecah kelindes ban truck . Dhene Jupri sing isih rada ana pinggir kepontal mlebu kalenan pinggir dalan, lan slamete ora nganti dadi patine mung tatu-tatu lecet wae. Saknalika kahanan dadi umyeg akeh wong kang pada pating jlerit meruhi prastawa kuwi. Lan ing antarane sadar karo ora, Jupri kaya meruhi mayit-e Kang Tariman pada dikrubuti kethek putih sak pirang-pirang, pada ndilati getih lan rebutan jumputi isi sirah sing mlabar kececer ing dhuwur aspal banjur dipangan telap-telep karo royokan. Bubar kuwi mak lap…. Jupri banjur ora eling apa-apa alias semaput ngenggon.
Bubar kedadeyan kuwi, Jupri krungu slentang slenting jare Kang Tariman wes dadi tumbal pesugihan-e juragan Kamdi. Dipakakake ingon-ingone kethek saka Tambakbaya. Ujaring kanda pokok-e samben ana pegawene sing bengi-ne dikongkon nglembur kerja, mesti rong dina apa telung dina candake bakal nemahi bilahi kanthi kahanan kang gegirisi. Lan yo pancen bener, telung wengi sak durung-e kedadeyan isuk kuwi; Dhewekne, Kang Tariman karo Kodir pancen dikongkon nglembur dening juragan Kamdi. Lan elok-e, yen njaluk tumbal ora ndadak kudu setahuan sepisan apa sesasi sepisan kaya adat-e ngana kae. Ning oleh-e njaluk tumbal sak karep-e dayang-e, yen kudu arep ‘mangan’ yo kudu ndang di cepakne.
Ning kanggo-ne Jupri kabar slentang slenting kuwi mung dianggep mung omongane wong-wong kang drengki lan meri wae marang kesugihan lan kesuksesan-e juragan Kamdi. Ora maido yen banjur akeh wong kang meri, sesani wae juragan Kamdi bisa kirim mebel nganti sepuluh kontainer menyang luar negeri. Mula Jupri ora pati ngrewes nalika Kodir ngajak leren anggone begawe saka pabrik-e juragan Kamdi.
“Dina iki awak-e dhewe isih isa luput saka memala iki Lik. Sesuk-sesuk durung karuan. Mula mumpung durung kedadeyan becik-e ayoo golek gaweyan ning panggonan liya wae.” Pangajak-e Kodir nalika semana. Ning Jupri mung ngiyoni wae, lan ora dhuwe kreteg temenan arep leren begawe saka pabrik-e juragan Kamdi.
“Ahh ana-ana wae.” Gresahe Jupri dhewe.
Nalika lagi arep miwiti maneh anggone masah kayu kanggo gawe meja, katon kledang-kledang juragan Kamdi teka marani Jupri banjur sapa aruh marang Jupri.
“Kuwi mau ana kiriman sega saka omah-e Tariman wes mbok tampa durung Pri.. Jupri?”
“Sampun Pak.” Saure cekak.
“Anu Pri… sesuk kowe ana acara ora? Nek ora ana. Tulung sesuk bengi kowe karo Wandi ngewangi Masri ngrampungne garapan meja kursi yo. Soal-e minggu ngarep kudu wes dikirim menyang Korea.” Sambunge juragan Kamdi neruske anggone sapa aruh.
Ati-ne Jupri tida-tida arep ngiyani. Kelingan marang angen-angen-e ngentas wae. Biyen luput dadi bebathene dayang kethek Tambakbaya, sapa ngerti saiki apes-e. Durung nganti Jupri semaur, wes kedhisikan dening ujaring Wandi.
“Nggih Pak, mangke kersane Kula kaliyan Lik Jupri ingkang ngrencangi Masri. Yo Lik yoo….”
“He eh…. Mengko tak imbuhi persenane tikel pindho.” Juragan Kamdi ngguyu karo ngepuk-epuk pundak-e Wandi.
“Yo wes yen ngono, teruske olehmu pada nyambut gawe. Aku tak ngurusi surat-surat pengiriman ning kantor perdagangan dhisik.” Ujare karo menyat metu saka panggonane Jupri lan Wandi nyambut gawe.
Sak mungkur-e juragan Kamdi, Jupri banjur nutuh Wandi.
“Kowe mau kok angger ngiyoni ki piye tho?”
“Tenang Lik…. Rak sah kuatir. Penting kesok awak-e dhewe oleh sangu tikel keno kanggo klencer.” Saure sajak bodoni. Sidane Jupri yo gur manut wae.

----QAP----

“Pri, mengko kowe nyekel mesin amplas sing sisih kana kae. Dhene Wandi gen nggarap godhongan meja ning mesin ngarepan sing sisih kana, merga mesin sing iki lagi rewel. Lan kowe Masri, olehmu bubut sikil meja kursi di terusne.”
Mangkono juragan Kamdi anggone menehi briefing marang wong telu kang pada arep nglembur wengi kuwi. Oleh-e ngatur pancen sengaja dipisah-pisah antarane wong siji lan sijine. Bubar Isyak, wong telu banjur pada miwiti oleh-e arep nglembur kaya sing dikarepake dening juragan-e mau sore.
“Lik Jupri lan Masri…. mrenea sek.. aku ana perlu.” Alok-e Wandi.
Wengi iki watak wanton-e Wandi sajak beda karo biasane. Bocah sing biasane katon cengengesan lan rada gobloki, saikine katon serius lan khusyuk.
“Becik-e sak durung-e miwiti nyambut gawe wengi iki, ayo pada donga bareng-bareng. Aku sing mimpin donga, Sampeyan sing ngamini wae.”
Wandi banjur miwiti anggone donga, dhene Jupri lan Masri sing ngamini. Jebul nyolong pethek tenan si Wandi iki. Kethone lholhalolok kaya Trajukusuma, jebul olehe ngaji lan donga jan fasih tenan. Ora kalah karo ustad-ustad ing mesjid yen dong mimpin shalat jamaah kae.
Bubar donga Wandi banjur mbadum tekuk-tekukan kertas putih marang Jupri lan Masri.
“Iki tulung sampeyan simpen ing jero sak-e dhewe-dhewe, yen rak dhuwe sak yo sampeyan cepitke katok kolor ora apa-apa.”
“Apa iki Di… Wandi?” Masri kang tekon.
“Iki rajah saka guru-ku. Lan sejatine aku iki sengaja dikirim karo guruku saka Pondok Pesantren ing Kediri kana kanggo resik-resik papan kene. Sampeyan mengko ngerti dhewe apa sing tak karepake.” Wandi mangsuli karo sisan mbeber wadine.
Wong loro pada pating plongo, bareng ngerti yen sejati Wandi kuwi santri saka pondok pesantren. Ora ngira babar pisan yen bocah sing katone cengengesan lan sak senenge dhewe kuwi jebul dhuweni keluwihan.
Suasana dadi amem, lan tanpa gunem maneh wong telu banjur klunuh-klunuh mlaku menyang gudang lan pada miwiti anggone nyambut gawe wengi kuwi. Suasana sangsaya tambah tintrim nalika udan ujug-ujug teka kaya disokake saka langit, diselingi dening tathit lan gludug kang gilir gumanti. Suara banyu udan pating glemotang nibani payon seng ing dhuwur gudang. Banyu talang gremojong kaya banyu kang mili ing kalenan wetan gudang ora ana leren-lerene. Pandom jam wes nuduhke angka rolas kliwat telung prapat menit, artine wes kliwat tengah wengi anggone wong telu pada nyambut gawe.
Sauntara kuwi, tanpa digraita dening wong telu kang lagi pada sibuk karo gaweyane dhewe-dhewe, ing njaba gudang katon klebate bayangan ireng kang mlipir-mlipir ing sak pinggiri tembok gudang. Yen ndeleng saka dedek piadek-e lan tingkah solah-e anggone mlaku sajak-e kena dipesthekake yen pawongan kasebut wong lanang. Eman merga krudungan sarung lan suasana ing njaba kang mung samar-samar kena sorot lampu yang dipasang ing sisih-sisih pojok gudang, saengga ora kinawruhan sapa sejati pawongan kasebut. Dhuwe niyat ala apa niyat becik? Kok wayah wengi tengah wengi, kathik udan-udan ngene kluyuran menyang gudang lan sajak nyalawadi.
Pawongan nyalawadi kasebut neruske anggone mlaku mlipir tembok gudang, lan pisan pindo mbungkukake awak-e nalika ngliwati tembok kang dipasangi jendela. Nalika tekan pojokan sisih tengen saka lawangan ngarep gudang, lakune rada dibanterke lan setengah mlayu. Mbok menawa samar yen nganti diweruhi dening uwong. Sebab pas ing pojokan kuwi dipasangi lampu neon kang cukup padang.
Tekan cedak lawang gudang, pawongan kasebut banjur leren sedela karo mepetke gegere ing tembok. Ambegane rada ngos-ngosan merga mentas mlayu-mlayu, let sedela pawongan kasebut banjur bukak sarunge kang kanggo ngrukubi sirahe. Banjur sarung di enggo kaya lumrahe wong nganggo sarung. Nanging tetep wae, sapa pawongan kasebut ora kinawruhan kanthi trawaca, amerga kok yo ngepasi lampu neon ing dhuwur lawang gudang mati. Kamangka wingi sore isih murub padang kencar-kencar.
Pawongan kasebut milang-miling sedela kaya nyetitekake kahanan kiwa tengen gudang. Nalika dirasa aman, banjur wiwit munggah ing tlundakan tumuju lawang gudang.
“Waduh…. Waduh…. Waduh….. “ pawongan nyalawadi kasebut kaget karo kicat-kicat sajak kelaran nalika sikile ngidak keset kang dipasang ing ngarep lawang gudang.
“Kirik…. Wedus… munyuk….. trembelane…” kawetu kabeh kewan kebon binatang saka cangkeme pawongan nyalawadi kasebut karo isih kicat-kicat pencolotan ing dhuwur keset ngarep lawang.
Krungu ana ribut-ribut ing ngarepan, saknalika wong telu kang lagi pada ibut nyambut gawe langsung pada mlayu nututi mengarep.
“Ana apa Lik?” tekone Masri.
“Mbuh aku yo durung weruh, aku mung krungu wong sambat kelaran banjur misuh-misuh ing ngarepan kana.” Saur-e Jupri nalika papakan karo Masri.
Nalika tekan ngarepan, lawang ngarep wes dibukak dening Wandi kang kapinujon anggone nyambut gawe paling cedak.
“Ana apa ndi… wandi?” takone wong loro meh barengan.
Kuwi Lik, kongkonane dayang kethek Tambakbaya sing ngentas mrene. Sajak-e arep milih wadal kanggo pakan ingon-ingonane.
“Uwong apa dhemit ndi?” Masri sing takon.
“Yo uwong Lik. Mosok dhemit kok sarungan lan mlaku ngidak lemah.”
“Sapa?” bacute.
“Mbuh Lik, wong nalika lawang tak bukak wong-e wes mlayu tekan pager ngarepan kae. Ning sak klebatan aku isih isa nguwaske sarung-e corak kothak-kothak nalika liwat ing ngisor lampu kana kae. Ning kok saemperan kaya sarung sing biyasa dienggo dening juragan Kamdi yo.” Njlentrehe Wandi.
Wong loro ora pada sauran, mung gur pandeng-pandengan ngemu teges kang werna-werna nanggapi ujare Wandi kasebut. Wandi banjur mbungkuke awak-e lan nyingkap keset kang ana ngisor-e, banjur njupuk lempitan kertas cilik kang glumetak ing jogan.
“Apa kuwi ndi?” alok-e Jupri.
“Rajah Lik, pada karo sing pada mbok sak-i.”
----QAP----
Isuk-e, ing omah-e juragan Kamdi geger gember. Anak bojone pada tangisan merga juragan Kamdi ditemokake mati ndadak kanti kahanan kang gegirisi. Awak-e garing kentekan getih, lan sirahe rojah-rojeh pada bolong kaya ana tilas disesepi. Matane mlolo mecotot arep metu, sing sesisih malah growong ilang ora karuan parane.
Lan wiwit kedadeyan kuwi, sithik baka sithik bisnis mebel keluargane juragan Kamdi wiwit surut. Malah nalika tiba satus dina matine juragan Kamdi, gudang lan pabrik mebel-e dari karang abang, kobong entek ludes dipangan jago abang. Lan sing gawe aeng maneh, ujaring kanda nalika bancakan sore sak durung-e gudang lan pabrik-e kobong, kaya-kaya tamu kang pada teka bancakan sajak dlilir teka ora leren-leren. Lan aneh-e maneh, wong-wong kasebut nalika pada ngrahabi panganan kang disogatake paripolahe memper kethek. Apa kuwi kethek siluman saka Tambakbaya kang saksuwene iki disambati dening juragan Kamdi minangka prewangane? Lan mbok menawa merga ora keduman pakanan banjur kethek-kethek mau banjur ngobong pabrik lan gudang mebel-e juragan Kamdi? Waallahua’lam, ora ana sing ngerti kejaba juragan Kamdi dhewe.[cuthel].

Punden Mbah Gendhing

[Crito Alaming Lelembut dimuat ing Panjebar Semangat]
Ing kampungku ana wewaler (kapercayaan) kang ora ngolehake wargane nanggap wayang, kethoprak, ludruk lan sakpiturute kang kudu migunaake prangkat gamelan kanggo ngiringi tontonan kasebut. Miturut crita kang nate dak tampa saka wong-wong tuwa, jarene sing baureksa utawa danyange kampungku sing ora maringi palilah. Danyang sing dikarepake yakuwi sing sumare ing ngisor wit Jrakah ing sakpinggire kali sisih kidul. Wong-wong ngarani Mbah Gending, kaya ngapa mula bukane kok diparapi Mbah Gending? Ora ana katrangan kang gumathok. Pokok-e wong-wong ngarani ngana kuwi.
Lan saka crito turun temurun uga. Buuuiyeennn….; jarene nate ana warga sing nerak wewaler kasebut nalika pinuju dhuwe gawe mantu anake. Dhek semana para pinisepuh desa wes aweh pitutur supaya ora usah ndadak nganggo nanggap wayang barang olehe dhuwe gawe. Ananging pitutur kuwi malah disepelakake dening sing arep dhuwe gawe, jarene kuwi lak mung crita gugon tuhon wae. Lan akibate nalika tiba ing dina gawene, wiwit esuk nganti wayah bengi, sedina muput udan angin lan bledek nyamber-nyamber ora karu-karuan mbarengi karo wayangan sedalu natas kang lagi digelar. Lan sing luwih nrenyuhake nalika wayah nyedaki wanci gragat rahina, nalika suasana isih peteng repet-repet, ketambahan udan sing isih ngreceh. Ujug-ujug ana wong kang bengok-bengok ngabarake yen ngantene lanang wedok ilang saka tilamsari. Swasana dadi geger saknalika, kabeh brayat pada bingung ngalor ngidul goleki. Cekakaos-e, manten anyar kasebut tinemu wes dadi layon kemambang ing kedung kang dumunung persis ing sak-ngisore sareyane Mbah Gending. Kamangka ora ana sing mangerteni kapan lan liwat endi anggone temanten lanang wadon kasebut anggone metu saka omah. Lan wiwit dhina kuwi, warga dadi percaya banget ngenani anane wewaler kang ora ngolehake nanggap tontonan kang nganggo iringan gamelan utawa gending, aja maneh kok nanggap wayang utawa kethoprak. Lha wong nuthuk gambang wae ora ana sing wani, wedi yeng kena walad lan digawa lunga dening Mbah Gending, didadekne niyaga ing alaming lelembut kana.
“Kowe ya ngandel Ma, karo crito kuwi?” pitakone Yanuar marang aku, nalika pada mancing ing kali mburi omah.
“Yen aku yo antarane percaya karo ora. Percaya merga nyatane ora ana warga sing wani nanggap wayang utawa nabuh gamelan ing desa kene. Ora percaya merga durung tau ngalami dhewe.” wangsulanku.
“Nek, aku kok percaya.” Yanuar nanggapi wangsulanku karo ngekep udut sinambi nyambit walesane merga krasa ana iwak sing nyaut pancinge. Nanging sajake ora kena, kurang cepet olehe nyaut.
“Soale wes akeh kedadeyan nyalawadi sing nate dak runggokne saka wong-wong. Mbuh kuwi bener mbuh ora. Nanging kuwi ora pisan pindho kedadeyan, dadine aku yo melu percaya ngana wae.” Bacute karo masang bangi cacing ing mata pancinge, rampung olehe masang bangi walesan banjur diulur menyang kali maneh.
“werrrr….. kecipuk” swara mata pancing nalika nyemplung ing banyu. Yanuar banjur bali lungguh ing oyot randu alas kang pating petongkol gede-gede ing pinggir kali, banjur nyaut udut-e lan mbaleni anggone ngekepi udut sinambi nguwaske gagang walesane. Swasana bali amem, aku isih konsentrasi karo anggonku mancing semana uga Yanuar.
“Lha emange kowe tau krungu crita apa wae Yan?” pitakonku mecah sepining swasana.
“Ya werna-werna.”
Karo tanpa nguwaske aku Yanuar banjur bacutake olehe mangsuli pitakonku.
“Kaya Mbah Tumisih kae, jarene pas bengi-bengi nalika arep bebuang ing kali ditemoni dening baya putih ingon-ingonane Mbah Gending. Nalika semana beneri pas padang bulan, dadine najan samar-samar banyu kali katon lerab-lerab. Lha pas arep mudun ing banyu, Mbah Tumisih banjur balik mulih wurung anggone arep bebuang merga meruhi baya putih sak dipan gedene ing tengah kali, matane mencorong sak bal tenis. Lha kowe rak ngerti dhewe apa ya mokal ing kali iki ana baya sakmana gedene tanpa diweruhi wujud-e dening wong-wong, sak-umpama kuwi dudu barang alus. Mokal tho?”
Aku mung manthuk mesem wae ora mangsuli pitakone Yanuar kasebut.
“Lan jebule ora mung Mbah Tumisih sing tau diweruhi baya putih kuwi. Ibuku dhewe uga tau ngalami, kedadeyane meh persis karo sing dialami dening Mbah Tumisih. Nalika kuwi uga bengi wayah padang bulan, mung bedane Ibuku ora nyumurupi blegere baya putih kasebut. Gur krungu swara banyu jemlegur kaya kejeguran barang gede. Lan kacek sedilut saka suara jemlegur kasebut, ana wong jala kang sajak kedungsangan mentas saka kali. Nalika ditakoni dening ibuku, geneya kok ora sida golek iwak. Jarene, ‘ora oleh dening Mbah-e, lha nika baya putih ingon-ingonipun Mbah-e jrebabah ting lepen.’ Sing dikarepake ingon-ingone Mbah Gending. Mestine yo baya siluman.” Jlentrehe
“Trus maneh, Mbah Samijo, Mbah-e Darto sing tegalane persis ing sisih wetane wit Jrakah kae.” Ujare Yanuar bacutke oleh crita karo nudingi pernahe wit Jrakah kang katon ngedangkrang nggayuh angkasa, godonge wes arang kading merga saking tuwane.
“Nalika ringkes-ringkes arep mulih saka tegalan, merga wes surup. Diweruhi macan gembong sak gudel gedene, wernane putih loreng-loreng ireng lagi ndekem ing ngisor wit jrakah, persis ing sisih tengene kuburane Mbah Gending. Mripate mencorong ngawaske Mbah Samijo, karo nggereng ngisis siyunge. Mbah Samijo banjur keplayu nganti kepuyuh-puyuh jarene. Hi hi……” ngana olehe crita karo gemuyu bayangake Mbah Samijo sing kepuyuh-puyuh merga ditemoni macan siluman ingon-ingone Mbah Gending. Semana uga aku melu kudu guyu bayangake kedadeyan kuwi.
“Husss…. wong tuwa digeguyu, dosa! Tur maneh jarene ora ilok ngomongke bangsa siluman ing panggonan sepi ngene iki, apa maneh sing mbok rasani kuwi sing mbaurekso desa kene, yo termasuk kali sing saiki mbok pancingi iwake iki.” Tembungku nanggapi.
Adzan luhur keprungu ngaluk-aluk saka corong speaker langgar, ora krasa setengah dina wes tak liwati karo Yanuar ing pinggir kali. Mancing olehe ora mingsra, gur oleh iwak bloso papat karo kleting sewelas iji.
“Bali wae yo Yan, wes bedug luhur.” Pangajakku marang Yanuar.
“Wah gek oleh sithik je” saur-e sajak gela.
“Wes bedug!” tembungku karo wiwit nggulung pancing lan ringkes-ringkes arep mulih. Yanuar senajan kagol sidane uga melu ringkes-ringkes.
“Eh… mengko bengi enake branjang wae yo.” Yanuar usul marang aku, sajake isih durung trima merga oleh iwak sithik. Kanggo nglegani atine kanca kenthelku kuwi aku manthuk ngiyani.
“Sippp…. Mengko tak nembung nyilih branjange Mbah Poni.” Aloke kebak krenteg.

-----------------QAP---------------------

“Kula nuwun, Mbah ajeng ngampil branjange nggih?” uluke Yanuar karo amping-amping lawang omahe Mbah Poni.
“Mangga, sapa ya?” sing dhuwe omah age-age methuke tamune.
“Ooo…. Kowe tha Yan? Ana apa le?” Mbah Poni dhewe sing metu methuki aku lan Yanuar.
“Inggih kula Mbah. Ajeng ngampil branjange Mbah.” Tembunge Yanuar.
“Arep nyilih branjang, lha anu iku le… branjange durung tak jait. Wingi jebol nalika oleh iwak gede wingi kae, rung kober jait.” Yanuar sajak gela atine oleh wangsulan kang kaya mengkana. Lan sajak-e Mbah Poni tanggap ing sasmita, banjur ada-ada nyilihi jala.
“Nek njala wae piye le?”
Yanuar nguwaske aku, sajak njaluk pertimbangan saka aku. Kuatire yen aku wegah yen dijak njala iwak, merga yen jala genah ndadak kudu kungkum ing jero banyu. Ora kaya yen branjang, kari metingrak ing dhuwur gubug wae. Aku manthuk kanggo aweh sasmita marang yanuar, yen aku uga oke-oke wae, ora dadi masalah yen kudu jala.
“Nggih pun boten napa-napa Mbah.” Wangsulane Yanuar. Sing dhuwe omah banjur mlebu, let sedela wes metu maneh karo nyangking jala-ne.
“Ki le jala-ne. Yen arep gawa kepis, kuwi kepis-e cemantel ing kulon omah.” Mbah Poni masrahake jala karo nawani nyilihi kepis wadah iwak sisan.
“Arep jala ning endi?” pitakone sakbanjure.
“Teng lepen kidul mriku mawon mbah.” Aku sing mangsuli, merga yanuar wes dhisiki laku arep jupuk kepis ing kulon omahe mbah Poni.
“Ning kali? Yo sing ati-ati yo le. Padang bulan ngene apa yo ana iwake?” saure Mbah Poni sajak ngemu surasa sing beda.
“He he…. Nggih mbah… matur nuwun. Mangga Mbah.” Aku pamitan karo Mbah Poni banjur nyusul Yanuar.
Aku lan Yanuar miwiti jala saka kali sisih wetan, saka ngisor kretek cedak karo kedung Bunder. Yanuar sing jala, dene aku sing madahi iwak utawa urang ing jero kepis. Bengi kuwi beneri wayah padang bulan, langit-e sumilak resik, lintang-lintang pating kerlip ing angkasa. Banyu kali kanton lerab-lerab mantulake sunare bulan kang bunder moblong-moblong. Angin sumilir midit, sinambi rengeng-rengeng lan ngekep udut, aku sakkloron tambah semangat anggone jala iwak. Bengi iki sajak beda banget, wayah padang bulan nanging iwak kodo pating pretungkul baris ngambang ing banyu kali. Semana uga urang-e gede-gede pada pating slurut mletik-mletik ing tengah kali.
Merga saking seneng-e oleh iwak ora krasa yen lakuku wong loro sangsaya mengulon… mengulon, lan sangsaya nyedaki wit Jrakah kang gede mbregagah ing punden-e Mbah Gending. Kesorotan sunare bulan, dadi nambahi swasana angker-e. Ora graita yen wengi sangsaya ngancik tengah wengi, katitik saka dununge bulan kang benere ing pucuking angkasa. Ujug-ujug aku krasa mak prinding, wulu githokku mengkorok merga ana suara manuk bence. Sajake suara kuwi saka wit Jrakah.
“Yan…. Atiku kok ujug-ujug rasane ora kepenak yo.” Aku bisik-bisik marang Yanuar. Atiku ketar-ketir merga saiki ngepasi ing ngisor ayang-ayange wit Jrakah.
“Alah… kuwi rak gur merga ana manuk bence kuwi mau tho?” saure sajak ayem wae, karo narik jala-ne alon-alon. Yanuar katone wes lali karo critane dhewe mau awan, merga wes kepilut dening iwak lan urang kang sajak ngiwi-ngiwi njaluk di jala.
Lan ora let suwe saka suara bence kuwi mau, banjur keprungu lamat-lamat wong nabuh gamelan… “ning… nong… ning… gonggg… ning… nong… ning.”
Atiku sangsaya ciut, apa maneh ngelingi anggonku jala saiki iki persis ing pundene Mbah Gending. Pas ing kedung sak ngisore wit Jrakah.
“Sttt… Yan, kowe apa ora krungu swara gending Yan?” aku bisik-bisik karo mepetke awakku merga keweden.
“Krungu… paling Lik karmin lagi nyetel radio. Ngrungokne wayang saka Dirgantara FM” saure karo nguncalake jala-ne.
“Wah… mokal yen kuwi radio Yan. Omahe lik Karmin adoh saka kene.” Wangsulanku was sumelang, mengko gek ditemoni karo sing baurekso yaiku Mbah Gending.
Yanuar ora semaur, merga lagi narik jala lan sajak kabotan.
“Wah… oleh iwak gede. Ewangana narik jala-ne”
Aku banjur rewa-rewa nulungi Yanuar narik jala. Pancen yo abot temenan, nek ora oleh iwak gede yo banggok barang abot ing jero kali. Alon-alon jala tak gulung wong loro, sithik baka sithik katon barang gede gilap-gilap kena sunare rembulan. Sajak-e iwak gedhe sing kesangkut ing jero jala, ketara saka sisik-e mantulake cahaya bulan.
“Wehhh…. Apa kuwi?” tembunge Yanuar jola karo ngipatake jala nalika weruh jebul sing kesangkut ing jero jala endas ula sak glugu gedhene. Aku kamitetegen sautara ing jero banyu, ora isa obah ora isa gembor, otot banyuku kaya dilolosi, sikil rasane wel-welan; meruhi ula kang ora sakbaene kuwi. Mripate mencorong kuning semu abang kaya-kaya mentelengi Aku, dhuwe cengger wernane abang kaya patrape pitik jago, ilate melet-melet, lan sing luwih gegirisi maneh…. Awake ula tak sawang semampir mlanggrang saka pucuking wit Jrakah, mluntir-mluntir ing pang, dhene ndas-e ing jero banyu ing ngarepku persis.
Sadar ing kahanan kang ora sabaene kuwi, aku banjur mlayu nututi Yanuar sing wes dhisiki mentas. Kepis kang menceb-menceb kebak iwak kodo lan urang tak kipate ngana wae, penting mlayu golek slamet timbang diuntal mentah-mentah dening ula daden-daden ingon-ingonane Mbah Gending. Tekan ngarep omah terus ambruk nglimpruk ing lincak, lemes, banjur mak pet… ora eling apa-apa, weruh-weruh wes dadi layatane wong akeh. [cuthel].

Balada Woh Duren

[Dimuat ing Panjebar Semangat edisi 21 Januari 2012 mawa irah-irahan Nyidam Duren, idem-idem minangka hadiah ulang tahun anak wedok sing ayu lan pinter]
Mangsa rendeng ngene iki, biasane dibarengi karo mangsane wit duren lan wit rambutan pada awoh. Dadi ora mokal yen sak dalan-dalan yen wayah ngene iki, akeh kios-kios sak dhawane dalan kang pada adol woh-wohan loro kuwi, duren lan rambutan. Ing ngendi-ngendi panggonan kang dadi sentra tanduran duren lan rambutan, lan ora keri ing kutha Bandung iki. Senajan sejatine Bandung dudu sentra penghasil duren lan rambutan, ananging ing pinggir-pinggir dalan protokol ana sakwetara truk-truk kang pada dodolan duren. Kanggo nawarake dagangane dipasang tulisan gede-gede kang di tulis ing kertas karton “Durian Palembang, Manis dan Legit. Rp. 15,000-an!”, dicantolake ing sisih tengen bak truk sing madep ing ratan. Pamrihe bisa kewaca dening wong kang pada liwat, banjur kagugah atine supaya mampir lan tuku duren.
Gandane duren kang semribit duleg irung yen sak wayah-wayah pinuju liwat ing cedake gawe kolomenjing munggah mudun, bayangake nikmate mangan duren. Nanging apes, minangka mahasiswa kang dikirimi jatah pas-pasan kanggo sesasi kudu mikir pindo yen arep tuku duren. Lan kepeksa cukup ngulu idu wae.
“Wes Yus, ayoo cepetan olehe mlaku.” Pangajak-ku marang Yusi, ing sakwijine sore nalika bubar blanja ing swalayan tuku sabun, wedak, odol, lan sakpanunggale kebutuhan pokok harian.
“Kosik to An, aku isih durung taneg olehku ngganda duren jee.” Yusi malah ngrendet laku-ne karo nyunggir-nyunggirake irunge sing ora bangir kuwi. Aku jan mangkel tenan, bocah siji iki pancen gawanane cuek bebek, maklum produk Jakarta-nan, senajan dudu asli wong Jakarta. Nanging gur merga korban urbanisasi saka bapak lan ibune wae, yen asline sing sli… genah yen wong Tulungagung. Ning merga kesuwen ning ibukota, dadine yo ngono kuwi. Jawane wis rada-rada luntur kegerus modernisasi arus kutha Jakarta.
“Halah… kowe ki kok malah le ngisin-isinke waris lho.” Yusi tak glandang tangane. Ning yusi malah mberot sajak gemang tenan tak ajak alihan ngedohi truk kang amot duren. Lan ora lidok dadi guyonan wong-wong ing sak kiwa tengenku kang pinuju meruhi kedadeyan kasebut. Aku mesem kecut, karo nggeret tangane Yusi luwih rosa.
“Wes ta ayooo di guyu uwong ki lho.”
Tekan kost-kost-an wes rada repet-repet ngadepke surup, apa maneh ketambahan swasana timbreng dening mendung kang ireng geduleng ing angkasa. Banyu udan wiwit tlenik-tlenik tumiba, nalika aku karo Yusi mlebu ing plataran omah pondokan. Sak durunge mlebu omah panyawangku mbanggok ing dalan ngarepan, sak njabane pager. Ana jimmy ireng parkir rada mepet tembok benteng komplek ing sebrang dalan, sajake kuwi jeep-e mas Tri.
“Eh… eh… yus…. Yus, Kuwi po mobil-e mas Tri yo?” aku njawil pundake saka mburi. Yusi kang wes amping-amping lawang arep mlebu omah banjur mlenggak lan nguwaske pernah anggonku nudingi menyang sebrang dalan. Nudingi mobil jeep jimmy ireng kang ngedangkrang mepet tembok kuwi.
“Wah.. iyoo ketone. Asyikkk….. panen panen…. Awake dhewe bakale panen iki an.” Yusi nyengingis karo ngepuk-ngepuk pundakku.
“Hi hi…. Iyo.”
Aku lan yusi banjur runtung-runtung mlebu omah karo mesam-mesem, sinambi nyangking tas plastik putih wadah blanjan saka swalayan. Tekan njero omah sing tak jujug sak kloron dudu kamar-e dhewe-dhewe ing lantai dhuwur, nanging malah tumuju kamar ing lantai siji sisih pojok dhewe cedak karo kolam iwak. Saka poncotan lurung omah katon yen kamar sing biasane peteng kuwi, saiki katon lampune murub lan lawang kamar-e sajak ora ditutup.
“Wah sajak-e bener An. Mas Tri sing teka.” Bisik-e yusi isih karo mesem sangsaya sumringgah.



Sangsaya cedak karo kamar pojok-an kuwi, keprungu swara tivi kang lagi di setel. Sajak-e sing dhuwe kamar lagi ndeleng siaran tivi. Senajan ati rada gojag-gajeg lan harap-harap cemas, ning isih gede pangarap-arepku, muga-muga pancen bener Mas Tri sing teka, dudu wong liya. Lan aja nganti kedadeyan ngisin-isini kaya rong minggu kepungkur, dumadi maneh. Nalika semana aku lan Yusi kecelik, lan isin banget sebab merga saking pe-de ne, tanpa babibu langsung nrambul mlebu kamar kuwi karo gembor seru banget. Karep-e ngana arep ngageti Mas Tri. Ananging blaik tenan, jebul sing ndek jero kamar dudu wong sing dikarepe. Sing teka dudu Mas Tri, jebul koncone sing pinuju nyilih kamar kanggo nginep. Yen kelingan wektu kuwi jannn uisinnnnn banget lah pokok-e.
Sinau saka pengalaman kuwi, nalika Yusi mindik-mindik arep ngageti kaya pakulinan biasane ngana kae. Aku cepet-cepet menggak.
“Yus… sabar yus. Rak sah dikageti, mengko yen kecelik kaya biyen kae piye.”
“Ssssttt….. “ Yusi nempelke drijine ing lambe, aweh sasmita supaya aku ora brisik.
“Meneng-a wae… yen iki aku wani jamin satus persen sing ning njero mesti mas Tri.” Omonge karo bisik-bisik.
“Delengen kuwi. Aku niteni banget, kuwi srandal sing biasa dienggo dening Mas Tri.” Bacute aweh argumentasi. Sidane aku mung manut wae karo karepe Yusi.
“Hwaaa…… !!!! Arep pada ngapa kowe!”
Aku sak-kloron njondil, merga tanpa ora nyana-nyana babar pisan, ujug-ujug ana sing getak saka mburinan.
“Ha ha…… asemane Mas Trii….!!!” Aku lan Yusi meh bareng guyu bareng nyumurupi jebul Mas Tri wes gadeg ning mburiku, karo isih kalungan anduk, katokan cekak lan kaosan oblong. Sajak-e bubar adus.
“Wah siji kosong Yus” aku ngomantari kedadeyan kuwi.
“Iya ih…” sumaure Yusi.
“Gek saka ngendi sampeyan-sampeyan kuwi? Wayah udan-udan ngene kok isih pada seneng kluyuran wae. Sekolahmu kuwi gek ndang dirampungke, ora mejeng wae ndek mall” Mas Tri tekon semu ngundamana.
“Sapa sing mejeng ning mall mas?” Yusi sing nyauri.
“Lha kuwi pada nyangking kresek. Apa ora pada saka swalayan?” tembung-e
“Yeee… blanja kaleee…...” Giliran aku sing mangsuli panuduhe Mas tri.
“Hayah…. Blanja kuwi rak mung jalarane, tujuane apa yo blanja?” Mas tri gumuyu lekek-lekek.
“Arep oleh-oleh ora? Kuwi lho ana cemilan ing meja kamar.” Omonge sing dhuwe kamar karo ngajak mlebu aku lan yusi.
“Endi mas?” tekonku nalika wes mlebu.
“lha kuwi kerdus abang, kuwi apa.” Wangsulane karo janggut-e kang dienggo nudingi pernah barang kang dikarepake, merga tangane sak kloron isih ibut kanggo sarungan.
“Jiahhh…. Mocii maneh….” Yusi sing protes nalika meruhi oleh-oleh sing digawa jebule moci kacang, jajanan khas saka Sukabumi.
“He he…. Lha anane gur kuwi. Tur penak olehe nyangking.” Sing diprotes mangsuli ayem.
“Mosok wes dadi pegawe oleh-oleh-e yo pancettttt wae mociii…. mas.. mas. Mbok sekali-kali ki diganti apa tah apa ngana lho.” sambungku nerusake olehe protes Yusi. Mangsiya ngana moci kacang yo tetep tak rahabi karo Yusi.
“He he….” Mas Tri mung guyu gleges wae tanpa nyauri tembungku sing pungkasan.
“Mas, aku mau jiaannn uisinn banget tho?” ujug-ujug aku pengen crito kedadeyan kang ngentas wae kelakon sore iki mau.
“Lha ngapa?” saure mas Tri enteng, karo leyeh-leyeh ing jogan sinambi tetep ngawasne tivi.
“Kuwi… Yusi kuwi sing marai. Mosok pas mau liwat cedak wong adol duren ki, irunge di cungir-cungirake kae lho mas. Wes ngana oleh-e mlaku sengaja direndet-rendetake. Lha aku kan isin banget mas, wong terus pada di geguyu karo wong-wong.” Bacutku karo nglirik Yusi kang uga isih ibut mangan moci.
“Ha ha…. Ngono wae kok diwadulke barang lho.” Yusi sing rumangsa dadi udering perkara nguyu karo nyenggolke pundake marang pundakku.
“Lha wes piye maneh, arep tuku yo gak gablek duit kok.” Bacute karo mringgis.
“He he….. “ sing dicritani gur guyu maneh.
“Lha ning sisih endi tho ana wong adol duren?” pitakone.
“Yo ning kana kuwi lor-e prapatan cedak karo warung makan padang.” Wangsulanku.
“Haa…. Kok tekon-tekon ngapa mas? Arep nraktir duren tah. Asyikk…. Asyikk.. asyikk…” Yusi melu nyauri.
“Asyikk An… ana Pak boss anyaran, arep nraktir duren.” Sambunge karo nyenggoli pundakku maneh. Sing di gasaki gur mesam-mesem wae ora nyauri gunemi Yusi, malah ethok-ethok tekon jam.
“Jam piro iki?”
“Setengah pitu.” Saurku.
“Weh… wes setengah pitu. Rung magriban… wes kana dha bubar aku arep sholat sek.” Tundunge mas Tri marang Aku lan Yusi. Aku wong loro banjur ngadeg lan menyat saka kamare mas Tri, ora lali sisa moci kacang ning kerdus dicangking sisan digawa mendhuwur menyang lantai loro.

-----QAP-----
“An… Yus…” Keprungu ana sing nyeluki aku lan Yusi. Aku sing lagi leyeh-leyeh ing dipan karo maca novel banjur metu saka kamar, banjur ngungak mengisor. Jebule mas Tri sing celuk-celuk.
“Ana apa mas?”
“Mrenea muduna, Yusi endi? Wes turu yo?” aloke ora wangsuli pitakonku malah kongkonan aku mudun saka lantai loro.
“Rung ketone mas. Ana apa tho?” aku isih penasaran.
“Iki lho arep ora?” saure mas Tri karo tangane loro diangkat nyangking duren cacah papan.
“Wah… asyikkk….!!!” Aku banjur notok lawang kamare Yusi.
“Yus… yus… ayo mudun. Ana rejeki nomplok tenan dino iki.” Lan tanpa ngenteni Yusi, aku langsung mudun.
“Ayoo mas gek ndang di pecah.” Panjaluku marang mas Tri.
“Kosik tho sabar… Lha Yusi endi?” sing dhuwe duren ngosikake.
“Wes mengko lak mrene dhewe.” saurku.
“Aduh makkk…… aku iki mau ngentas wae ngimpi, kok saiki durene teko temenan.” Ujug-ujug Yusi wes ngadeg ing mburiku.
“Di pecah ning teras ngarep wae yo mas, sing panggonane rada jembar. Gen luwih nikmat olehe mangan duren.” Yusi sing awe hide supaya anggone mecah duren ing teras ngarepan.
“Ayoo lah….” Wangsulane Mas Tri karo nyangking duren-e.
“Lha arit-e endi?” tekone nalika arep mecah duren.
“Yah… mosok arit tekon karo aku mas?” saurku.
“Lha njur piye iki olehe mecah, arite wae gak ana.” Bacute mas Tri karo nyengenges.
“Sek mas…” Yusi terus ngadeg mlebu omah maneh, balik-balik wes nyangking bedog.
“Lha… iki ana bedog. Bedog-e sapa iki Yus?” tekonku marang Yusi.
“Wes rak penting iki dhuweke sapa, sing penting duren-e ndang dipecah.” Saure enteng.
Bedog banjur dicandak karo mas Tri, lan duren wiwit di pecah. Kanggo ngurangi eri-ne sing cringih-cringih tajem, duren di gepuk-gepuk nganggo lempengane bedog. Nalika dirasa wes pada pupak eri-ne banjur duren di sigar saka sisih pucuk-e. Nanging mas Tri sajake rada kangelan nalika nyukil pucuk-e duren.
“Alahh…. Kok angelmen tho.” Aloke
“Dicukil terus di sigar nganggo tangan mas, mengko kan bukak dhewe nurut dalane.” Aku aweh aba karo setengah marai mas Tri.
“Lha iyo… biasane yo ngana An. Nanging iki kok alot banget yoo….”
“Yoh coba iki jajalen. Gantian Sampeyan sing mecah.” Sambunge karo masrahke duren lan bedog marang aku. Duren tak tampani, banjur tak coba kanggo mecah. Pranyata pancen alot tenan, sajake duren-e isih rada mentah.
“Apa isih mentah yo mas Duren-e?”
“Mosok tho An, yen dideleng saka ambune katone kok wes mateng ki.” Saure mas Tri.
“Endi kene tak pecahe aku wae.” Yusi nyandak bedog lan duren sing isih tak cekeli.
Duren banjur digawa Yusi rada nyisih ing sacedake tumpukan watu taman. Lan ora nyana ora ngiro babar pisan, Duren banjur di bedog… press… press…. Kaya patrape wong mecah nangka ngana kae….
“Beres….. “ aloke Yusi karo wiwit duliti isine Duren.
Aku sak kloron kang ora ngiro kedadeyan kuwi banjur gemuyu bebarengan karo apa kang di tindakake dening Yusi.
“Cerdass…. Cerdass….” Alokku.
“Beuh…. Beuh….” Ujug-ujug Yusi gebres-gebres…. Karo nyemburake duren kang wes mlebu ing tutuk-e.
“Ngapa Yus?” tekonku
“Ki cobane dhewe…” Yusi ngulukne sigaran duren marang aku. Duren tak tampani, banjur tak dudut sak pongge langsung tak klamuti.
“Beuh….. beuh…..” ora beda karo Yusi, aku uga banjur gebres-gebres nalika ngrasakne duren kuwi.
“Duren-e kok rasane ngene yo mas… kecut-kecut piye ngana lho.” Ujarku marang mas Tri karo ngulungne duren marang dhewekne.
“Ah mosok?” wangsulane karo nyengingis lan wiwit nglamuti pongge duren.
“Weh…. Iyoo…. Rasane kok kaya peuyeum yo?” komentare Mas Tri, karepe ngarani duren kaya rasa tape tela pohung.
“Hi hi…… Njajal liyane dipecah mas.” Usulku supaya njajal mecah duren liyane, mbok menawa rasane luwih enak.
“Enak-e dipecah wae kabeh sisan yo. Gen sisan leh-e mangan.” Sing dhuwe duren mangsuli.
Duren banjur dipecah dening mas Tri, ning ora beda karo duren kang sepisanan. Duren liyane uga angel buka-bukakane, lan yo kepeksa carane Yusi kang dianggo mungkasi duren-duren kuwi. Dipecah sarana dibedog kaya patrape wong mecah nangka kae. Lan kuciwane……. Rasane kok yo ora kaya lumrahe duren ngana kae… ning iki jiannn duren special tenan. Rasane ana sing kaya rasa tela kaspe mentah…. Rasa tape…. lan rasa pelem beku… alias kecutttt banget.
“wes… wes…. Mas… mas….. Kapok aku mbok traktir duren. Mosok duren kok rasane macem-macem ngene sih…. He he….” Alokku marang mas Tri.
Eee… alah… duren kok yo werna-werna rasane. Ora sida mangan duren enak ning ati tetep seneng… merga ana pengalaman lucu lan nganyelake gara-gara nyidam D-u-r-e-n. [cuthel]

Kamar Suwung

[Cerkak niki sudah dimuat di majalah Panjebar Semangat edisi Minggu ke-2 Desember 2010 - Ing rubrik Alaming Lelembut]

Wes sewulan iki aku mondok ing kos-kosane Mbah Prawiro. Campur karo konco-konco kuliah kang wes luwih dhisik mondok ing kos-kosan iki. Jarene bocah-bocah, mondok ning daleme Mbah Prawiro kepenak, wonge gemati lan ditanggung ora bakal kaliren yen nganti transferan sangu durung teka. Loman, yen dhuwe apa-apa mesti bocah-bocah pada diparingi, kayata jajan lan kadangkala bocah-bocah uga diparingi maem gratis. Kuwi sing marai bocah-bocah pada krasan mondok ing kene. Bocah cacah limalas kang mondok direngkuh kaya anake dhewe.
Aku dhewe uga melu dadi krasan manggon ing kene. Kejaba kagawa saka watak wantunipun Mbah Prawiro sing gawe ayeme atiku, kang tansah paring pitutur akeh-akeh marang aku lan kanca-kanca. Kahanan kos-kosan kang eyub lan latare jebar uga sangsaya nambahi rasa krasan, kabeh kanca-kanca kos sumadulur. Maklum rumangsa pada-pada lagi prihatin ngangsu kwaruh ing pawiyatan luhur Gadjah Mada.
Daleme Mbah Prawiro model omah joglo kang kaperang dadi telung bagian, omah ngarep, omah tengah lan omah mburi. Omah ngarep lan tengah kuwi kang saiki tak panggoni karo kanca-kanca kos, dhene Mbah Prawiro manggon ing omah mburi. Mbah Prawiro yuswane kiro-kiro wes nyandak antarane 65-70 taunan. Najan wes sepuh Mbah Prawiro isih katon bregas, saben isuk isih sregep tindak langgar lan resik-resik karangan omah. Ana omah mburi, Mbah Prawiro dikancani dening Yu Gemi kang dhuweni kajibahan resik-resik omah, masak, adang, lan umbah-umbah. Mbah prawiro wes urip ijen, mbuh mulai kapan anggone urip ijen. Wong senior-senior sing manggon ing kene sak durunge aku uga mrangguli Mbah Prawiro wes kaya sing saiki-iki. Urip ijen tanpa anak lan uga tanpa mbah Prawiro putri. Yo mung Yu Gemi kuwi kang saben dinane nggladeni Mbah Prawiro.
Sewulan manggon ing pondokan iki, aku sithik baka sithik dadi luwih ngerti lan ngenal lingkungan kiwa tengen. Lan ing pondokan iki, kebeneran aku kebagian manggon ing kamar sisih ngarep, pas ing sisih tengene lawang ruang tamu. Kamarku ngadep ngulon, adep-adepan karo kamar, mbuh kamare sapa. Wong wiwit aku teka nganti dina iki kamar kasebut tansah kuncinan, lan aku durung nate mrangguli bocah kang manggoni kamar kasebut. Mbok menawa sing nyewa pinuju KKN apa gek preinan, aku yo ora mudeng.
Nganti ing sawijining dina, nalika pada cangkruk ing teras ngarep omah; aku sing isih kapitung yunior, takon marang bocah-bocah.
“Mas sing manggon kamar ngarepku kok rak tau ketok yo? Apa gek KKN po yo?”
“Wow…. Cah iki rung ngerti sejarah to!” sing nyauri mas Jatmika, mahasiswa teknik mesin, asli Karanganyar. Disambungi karo bocah-bocah liyane sing pada cekikikan, aku melu mesam-mesem banjur nyambungi.
“Sejarah apa to mas? Mbok aku dicritani.”
“Mal… Jamal… kuwi diterangke. Dijlentrehake masalah kamar misterius, gen ra penasaran.” Mas Jatmika ora mangsuli pitakonku, nanging malah kongkonan Mas Jamal sing lagi asyik udut sedal-sedul ing lincak. Sing dikongkon malah nyedot rokok-e jero banjur kebule disebul kenceng mendhuwur, sinambi nguyu ngatonake untune sing loreng-loreng ireng putih merga kakean olehe seneng udut.
“Sst…. Heh ndul mengko kowe nek bar tak critani aja njuk pindah pondokan lho yo.” Mengkana Mas Jamal bukani critane.
“he he…. Lha emange ngapa to mas?” aku gumuyu lan sangsaya penasaran karo omongane mas Jamal.
“Wes mal… langsung wae. Rak sah kakean pertimbangan.” Mas jatmika nyelani rembug.
“Kowe ngerti rak?” bocah-bocah banjur pada meneng karo nyomak-nyamuk ngemil kacang godog olehe aweh Yu Gemi nalika mas Jamal miwiti olehe crito. Aku uga melu meneng ora nyauri pitakone mas Jamal, merga pancen kuwi dudu pitakon kang kudu tak wangsuli.
“Kamar kuwi, saben malem jumat wage….” Mas Jamal meneng sedelo karo ngrawuk kacang godog saka piring.
“Lampu kamar-e kae, saben bengi tengah wengi sok murub dhewe. Banjur kadang kala keprungu suarane kaki tuwa kang ngrintih-ngrintih, kaya-kaya lagi ana sing ditangisi. ” Sambunge karo ngletisi kacang.
“Padahal…… kowe ngerti ra? Kamar-e kuwi genah kuncinan rak tau dibukak.” Tutuge karo nyeleh kulit kacang kang ana gegemane ing asbak rokok
“Apa sampeyan ora tau ngincen saka jendela mas?” tekonku penasaran.
“Weee….. aja neh kok ngincen saka jendela. Wong arep nyedak wae wes mrinding kabeh je. Apa maneh jendela kuwi rak tau dibukak.” Saure.
“Kowe wes ngerti rung? Ning pawon sing biasane mbok liwati yen arep adus kae, ana kuburane cilik. Hiii……” Yitno ujug-ujug melu nambahi critone mas Jamal.
“Ah… mosok Yit? Ning sisih endi aku kok rak ngerti.”
“Lha kowe apa rak tau mambu menyan lan kembang kuburan yen liwat pawon?” Yitno malah malik pitakonku.
“Ya kadang kala mambu sih.”
Pancen tak akoni dhewe, kadang kala aku sok-sok mambu menyan diobong lan arum-e kembang kenanga yen pinuju liwat pawon. Ning kuwi tak anggep perkara kang biasa tumrape daerah Ngayogjakarta, kang pancen kabudayaan kejawene isih kuat.
“Lha ya kuwi, biasane angger bubar magrib dina selasa, mbuh selasa wage mbuh selasa paing, kuburane kuwi dicaosi daharan.” Yitno njletrehake.
“Njur kuwi maksud-e apa Yit?”
“Lha yo embuh?” saure cekak.
“hmmm……. “ Aku mung unjal ambegan, karo ngiro-ngiro ing njero batin
“Apa mbah Prawira kuwi ngingu pesugihan? Wah nek saumpama iya, gek-gek olehe loman maringi panganan bocah-bocah iki ngemu karep. Bocah-bocah arep dienggo wadal, termasuk aku sing wes melu ngrasakne pawewehe, hiii. Ah nanging aku durung tau krungu crita ana bocah pondokan sing mati ndadak. Apa wadale mengko jupuk saka anak turunku….”
Mikir tekan semana aku banjur nyoba takon marang bocah-bocah, kanthi suara lirih kuatir yen krungu dening Mbah Prawira, mundak dadi gendra.
“Eh… mosok Mbah Prawira ngingu pesugihan?”
“Husshh…. Ora waton kowe kuwi! Genah ne ora to le, wong Mbah-e kuwi sregep ning mesjid lan tahilan jee.” Mas Jatmika sing kagolong paling senior kang mangsuli pitakonku.
“He he…. Sorry mas.” Aku rumangsa salah karo pitakonku kang setengahe dakwa.

OOOOOOOOOOOoOOOOOOOOOOO

Bubar oleh crita saka konco-konco, aku malah dadi sangsaya penasaran pengen mangerteni crita kang sejatine perkara kamar suwung kasebut. Isuk kuwi aku pinuju ora ana kegiatan ing kampus, lan kok ya pas kebeneran udane ngreceh kawit subuh mau. Tak sawang menjaba langite sajak isih peteng lan ora ana tanda-tanda yen udan bakal terang. Kamangka iki wes jam sanga, weteng wes krasa luwe merga durung sarapan. Arep metu golek sarapan kesandung dening udan ngreceh.
Aku banjur ada-ada masak indomie kanggo ganjel weteng senep keluwen. Kesempatan iki mesisan tak anggo buktekne omongane bocah-bocah wingi kae, jare ing pawone Mbah Prawira ana kuburane. Tiwas kebeneran kahanan pawon nalika kuwi lagi sepi, Yu Gemi sing biasane jam yah mono gek masak, sajak-e durung teka saka pasar merga kepothok udan saengga ora isa ndang balik mulih.
Karo ngenteni banyu ing panci umob; aku milang-miling goleki ing sisih endi kuburane kuwi. Ing angen-angenku, kuburane kuwi wangune ora adoh karo kuburan-kuburan ing pemakaman umum ngana kae. Paling ora ana tanda-tanda yen kuwi kuburan, mbuh pathok, mbuh jubine pawon kang digawe rada dhuwur lan wangune digawe kotak ngana kae. Lha nanging aku kok ora mrangguli ciri-ciri kang kaya mengkana kuwi ing pawon iki. Sak ubenge pawon prasasat wes tak tlesih, tekan pojok-pojok pawon uga wes tak jinglengi, ning meksa ora nemu tanda-tanda kuwi.
“Ah… Yitna kae paling gur ngapusi. Gur arep meden-medeni aku wae palingan.” Grenengku.
“Madosi napa mas?”
“Astagfirullahaladzim…….. “ aku jondil kaget nalika ujug-ujug Yu Gemi wes ngadeg ing lawang pawon karo isih nyangking kranjang wadah blanjane.
“Anuu… anuu… ko… ko.. kodok Yu.” Saurku sak kena-ne merga kaget karo keweden yen nganti kaweruhan menawa sejatine aku lagi goleki kuburan.
Yu Gemi nyeleh kranjange ing dhuwur meja karo nyauri
“Woh…. Kodok nggih mas. Ah.. teng mriki niki anggere jawah nggih ngoten niku mas. Kodok bangkak-e sami mlebet griya.”
“Lha nggih Yu. Niki wau kula nembe godog mie, lha kok wonten kodok mlebet saking mriku niku. Kula gusah malah mlajeng mriki niki.” Aku gawe crita goroh kanggo nutupi rasa kuwatirku. Aku banjur ngrampungake gawe mie godog.
“Sluman… slumun….. slamettt…… slamettt……” batinku.
“Pun mas, mang paringke ngisor ngriku mawon pancine. Mangke kersane kula isahi.” Ujare Yu Gemi karo nudingi sisih ngisor meja kompor kang ginawe saka cor-coran semen.
“Nggih Yu, matur nuwun.”
Aku banjur ndeleh panci tilas anggonku godog mie ing ngisor meja. Nalika ndeleh panci kasebut, mripatku nyawang ana blendukkan cilik, dhawane kurang luwih bangsa mung telung puluh centi-nan. Blendukkan kuwi mujur ngalor ngidul, ing sandinge ana kendi cilik sing wes bleduken, uga ana pangaron cilik sing biasa kanggo bakar dupa. Lan sing gawe aku rada gragapan, aku uga mrangguli sisa-sisa kembang lan rajangan pandan wangi kang biasa kanggo nyekar ing sareyan. Aku babar pisan ora ngira yen sing tak goleki jebul papane malah ana ing ngisor kompor.
“Hmmm…. Yitna ora goroh. Apa kuwi mau sing dikarepake kuburan dening Yitna.” Aku benerake omonge Yitna, karo ngrahabi indomie rebus ing jero kamarku. Sauntara kuwi udan ing njaba wiwit riwis-riwis tekane, lan langite wes rada padang sithik, senajan thatit lan gluduk kadang kala isih byar-byar saut-sautan ing angkasa. Panyawangku tak sawatake marang lampu merkuri PLN kang isih murub merga kasinungan mendung. Dene pikiranku mbleyang nggagas blendukan cilik ngisor meja kompor mau.
“Ning saumpama bener kuwi kuburan, kok dhawane lan wangune gur sakmana? Ora kaya kuburan-kuburan biasane ngana kae. Yen gur sakmana kuwi pantese rak kuburan kucing. Kaya biasane yen aku ngubur kucing sing mati ning omah ngana kae. Nanging yen kuburan kucing, kok nganti diramut kaya mengkana. Ndadak dibakari menyan, diwenehi kendi lan kembang kaya patrape kuburane uwong mati.”
Angen-angenku yo gur mung tekan semana, lan ora arep golek sisik melik apa sing sak bener-e sing sumimpen ing ngisor meja kompor kuwi. Merga sing genah paling ngerti mestine yo Mbah Prawira dhewe, saumpama aku arep nlesih yo mestine ora sopan lan mundak malah gawe perkara sing ora-ora. Arep tekon Yu Gemi, iyo nek wonge ngerti. Yen ora ngerti terus malah banjur tekon marang Mbah Prawira, harak malah pada wae alias sami mawon mengko dadine. Nanging yen dasare aku wong kang pengen serba tahu, yo isih meksa ana rasa penasaran ing njero atiku. Sepisan perkara kamar suwung ngarep kamarku kuwi, lan saiki malah ketambahan kuburan cilik.

OOOOOOOOOOOoOOOOOOOOOOO

Dina kuwi aku bali rada kewengen, merga ana kegiatan ing kampus. Tekan ngomah wes meh jam rolas-an. Mlebu kamar langsung gletak ing kasur, tas gawanku angger tak deleh brukk ngana wae ing sisih dipan. Arep adus isih aras-arasen, arep mengko-mengko wae karepku; senajan awak rasane pliket kabeh. Merga saking keselku, ora krasa mak sliyuttt…. Aku keturon ngana wae.
Nanging lagi oleh sakwetara olehku keturon. Mak jenggirat! Aku tangi kaya wong kaget. Saka rumangsaku kaya ana wong kang nggugah anggonku turu. Pawongan kasebut kanggo sandangan beskap, blangkone ireng wulung, praupane kereng merbawani lan nyikep keris. Aku digetak lan dipisuhi arep dipateni. Merga saka wediku, aku bengok-bengok njaluk tulung.
Aku lenger-lenger ing dhuwur dipan, karo nata ambegan kang isih munggah muduh keweden. “Alah… tujune kok mung dapur ngimpi. Iki rak merga aku kekeselen wae.” Grenengku ing batin.
Arep neruske turu maneh wes kagol. Aku banjur metu kamar arep adus wae, merga wes rak betah karo rasane awak kang pliket kabeh. Nalika ngliwati lurung pawon, mak prinding…. Githokku mengkorok kelingan kuburan cilik ing ngisor meja kompor. Apa maneh sajake lagi bar disekar, sebab gandane kembang lan menyan dulek irung. Senajan atiku rada cilik lan jantungku deg-deg-kan; meksa tak wanek-wanek wae.
“Sluman slumun slamet… aku turune nabi Adam, golongane manungsa kang luwih pinunjul tinimbang mahluk-mahluk liyane” grenengku kanggo gedek-gedekne atiku.
“Slamet… slamet… Alhamdulillah bebas saka gangguan.” Batinku nalika bubar adus.
Aku iso mesem sithik saikine, atiku wes ora keder maneh.
“Alah… deneya yo ora ana apa-apa. Tiwas aku keweden huh…” ucapku lirih karo nglirik pernah ngisor meja kompor. Mangsiya mengkana olehku mlaku ya rada tak gawe cukat, piye-piyea ing jero ati ya isih ana rasa wedi-wedi sithik.
Nalika arep mlebu ing ruang tengah, jangkahku kadeg saknalika. Jantungku kaya wes pedhot-pedhota, awakku lemes sak-kal. Arep jumangkah wes ora kuwat, arep mbengok, tangen bisa. Gur mripat kang isih mlolo nyawang pernah kamar suwung. Aku kaget kapirungan merga saiki aku nyekseni dhewe dene kamar suwung kuwi lampune katon murub, katitik saka sela-selane bolongan angin-anginan ing dhuwur lawang, ana cahya lampu kang clumorot metu. Lan sing gawe aku sangsaya wel-welan merga saka njero kamar keprungu suara tangis mingseg-mingseg.
Aku mung gadeg ngejegrek nganti sautara wektu ing lawang butulan. Swasana kang sepi lan peteng sangsaya gawe keder atiku. Aku meneng karo dremimil donga ing njero ati saengga sithik baka sithik, aku wes iso ngendalekne atiku. Ambeganku sing kregosan merga keweden campur kaget wiwit tak atur maneh. Otot balungku kang lemes wiwit ana kekuatan maneh, getihku wes ora ser-ser-an lan wiwit ana sak tlenik kuwanen ing jero atiku.
“Kowe dudu bocah jirih.” Kaya ana sing bisiki atiku. Lan kuwanenku sangsaya kandel, apa maneh bareng kelingan karo rasa penasaranku kanggo bedah misteri kamar suwung kang sak suwene iki mung dadi pitakonan ing njero atiku.
Alon-alon aku mlaku nyedaki pernah kamar suwung kuwi. Mlakuku sengaja tak gawe jingkat-jingkat, pamrihe aja nganti ana sing krungu lan jugarake anggonku arep mecahke misteri kamar suwung. Nalika wes cedak, aku banjur nyoba ngincen saka bolongan kunci. Nanging aku ora nyumurupi apa-apa ing njero kamar kasebut, kejaba mung katon dipan kang dilambari sprei putih. Sauntara kuwi suara tangis isih keprungu saka njero kamar. Aku nyoba ngliling goleki pernahe suara kasebut, nanging tetep wae aku ora bisa mrangguli sapa kang nangis sesengukan kasebut merga winatese bolongan kunci. Arep ngunggak saka dhuwur lawang, ora gaduk. Lan emane ora ana barang kang iso kanggo ancik-ancik, arep njupuk kursi samar yen mengko malah gawe glodakkan. Sidane aku mung neruske olehku ngincen saka bolongan kunci.
“Oaalah cah ayu, kok ya nganti semana olehmu tegel ninggalke aku. Banjur suk kapan olehmu arep mbalik mrene. Aku tansah ngenteni tekamu, nganti suk kapan wae. Kamar iki yo gur kowe sing iso bukak. Yo mung kowe kang nyekel kuncine. Semana uga atiku.”
Keprungu suara panelangsan saka njero kamar kasebut, diselani karo tangis mingseg-mingseg. Yen tak gatekne suara kasebut jelas yen suarane wong lanang, lan kaya-kaya kok suarane memper karo suarane mbah Prawira. Ah apa iya kuwi suarane mbah Prawira?
Aku wes ora sabar maneh pengen mbuktekne apa kang dadi wadine kamar suwung kuwi. Tanganku nyandak gagang lawang, banjur tak untir alon-alon arep tak bukak. Nalika tak rasa wes cukup anggonku nguntir, banjur lawang tak surung. Ananging durung nganti lawang mengga, ujug-ujug keprungu suara sandal diseret ing jogan lan sajake ana pawongan kang arep tumuju ing ruang tengah iki. Gageyan aku ngeculne gagang lawang lan banjur setengah mlayu mlebu menyang kamarku, banjur ethok-ethok turu karo isih masang kuping, nganti mak less…. Aku keturon ngana wae.
Tangi-tangi wes jam pitu, srengengene wis nangkring ing sela-selane pang wit jambu klutuk. Manuk prenjak pating cruwet, ngoceh rame banget ing kebonan. Aku gage-gage menyat menyang jeding, adus gebyar-gebyur terus siap-siap mangkat menyang kampus. Dina iki isih ana kegiatan kang kudu tak tekani, jadwale jam wolu esuk. Bubar dandan sakpantese, banjur metu kamar siap mangkat. Ora lali ngunci kamar.
“Kerinan nak?” Mbah Prawira ujug-ujug wes gadeg ing buriku lan nyapa aku. Kamangka rumangsaku mau ora ana sapa-sapa ing ruang tengah iki. Aku mangsuli karo rada kaget.
“Inggih mbah…”
“Lha iya to nak, nek tilem niku ampun dalu-dalu.”
Aku mung mesem, dituturi ngana kuwi karo Mbah Prawira.
“Dalem bidal rumiyin Mbah.”
Mbah Prawira manthuk sinambi ngulatke aku karo penyawang sing rada aneh. Aku banjur mlaku mecaki lurung tumuju ing dalan gede. Atiku isih gojag-gajeg mikirke panyawange Mbah Prawira iki mau.
‘Apa Mbah Prawira ngonangi olehku nginjen kamar suwung mau bengi apa piye ya? Kok panyawange sajak ngemu teges sing kepiye, sing gawe goreh atiku’ bantinku.
Merga ngalamun lan kagawa ati goreh, aku nganti kurang prayitna ngulate dalan ngarepan. Nalika arep menggok metu saka lurung, aku ora ngawaske yen saka ngarepan ana pawongan numpak sepeda onta kang uga arep menggok mlebu lurung.
“Eeee……. Eee..” grubyak! pawongan lan sepedahe nyungsep ing pager hidup merga ngendani aku. Aku kang rumangsa salah, banjur age-age nututi sakperlu aweh pitulungan.
“Wahh… ngaputen nggih Mbah.” Aku njaluk ngapura marang pawongan sepuh kang mengkurep semampir pager lan kebrukan sepedah.Aku nyandak sepedahe terus tak jagangake, banjur arep genti nulungi wong sing dhuwe sepeda. Nanging saiba kagetku, jebul pawongan kasebut Mbah Prawira. Jangkahku kandeg lan domblong nyawang Mbah Prawira kang pringas-pringis karo nyekeli boyoke.
“Lha terus sing tak pamiti mau sapa?”[Cuthel].

I Can’t Live With or Without You (II)

[Tutug-e crita kang kapedot I can't live with or without you]
“Mas….. aku ora bisa menehi putusan saiki. Wenehi aku wektu kanggo nglimbang lan mikirke apa kang dadi karepe panjenengan.” Aku meneng sedela, karo nyawang menyang latar kang wis peteng dipangan wengi. Suara jangkrik lan gangsir siji loro wes keprungu saka pojok karasan cedak pager.
“Saiki becike Mas Ridwan kondur dhisik. Mesakne garwane lan bocah-bocah ing ndalem mundak diarep-arep, wes wengi.” Aku ngusapi eluhku karo njaluk Mas Ridwan supaya enggal bali.
Bubar kedadeyan ing wayah surup kuwi, bengine aku ora bisa turu. Arep ngeremke mripat ora bisa, gur glebakan molak-malik bantal lan guling. Pikiranku isih nglambrang marang apa kang dikarepake dening Mas Ridwan. Wewayangan lelakon nalika Mas Ridwan ngomong yen arep ngajak aku omah-omah kanthi cara diwayuh isih gumawang ceto welo-welo ing angen-angenku.
“Tak tampa, apa tak tolak. Yen tak tampa kok aku dadi uwong kebangeten tenan, wong genah wong wes dhuwe keluarga kok arep tak rusuhi. Iyo yen keluargaku apa keluargane Mas Ridwan nrimakake, lha yen ora! Apa ora ateges aku dianggep dadi tukang ngrusak rumah tanggane uwong, ngrebut bojone uwong. Kaya ngapa suara-suara kang bakal ngelek-elek awakku iki. Nanging yen tak tolak, kiro-kiro kapan maneh aku bisa sesandingan bebojoan karo wong kang dadi pepujane atiku selawase iki. Lan yen tak tolak kuwi atêgês aku kudu bakal urip kijenan selawase urip, dadi prawan tuwa.”
“Mbak, yen miturut jenengan kepiye Mbak, apike?” tekonku marang Mbak sari ing sawijining dino njaluk lelimbangane ngenani perkara kang lagi tak sandang iki.
“Dek, munggohna aku sing dadi kowe. Aku yo mesti bakal bingung. Terus terang wae aku ora iso menehi dalan keluar kanggo perkaramu iku. Sepurane yo Dek.” Aku malah gur oleh jawaban kaya mangkana kuwi saka Mbak sari sing wes tak anggep minangka Mbakayuku dhewe.
Wes seminggunan iki aku ora tau pethukan karo Mas Ridwan. Wiwit saka dina nalika dhewekne ngumbar ukara biyen kae, nganti dino iki Mas Ridwan ora ngetok nyambangi maneh ing kontrakan. Mbok menawa lagi sibuk, apa pancen sengaja menehi kalodangan aku kanggo mikir sing luwih jero, utawa…….. utawa gek gek dhewekne gur arep nggoda aku wae….
“hmmm… awas yen nganti omonganmu wingi mung gur guyonan. Sepisan iki ora bakal tak apura luputmu donya akherat.” Ngono pangingit-ingitku ing jero ati.
“Ah… rak mungkin. Ra mungkin yen Mas Ridwan gur arep gojekan wae ngenani perkara iki. Senajan seneng guyon, ning yen perkara ngene iki dhewekne ora wani sembranan.” Aku bantah pangingit-ingitku dhewe.
Nganti ngancik dino kang kasepuluh, aku isih durung oleh keputusan kang pinesti. Lan tujune Mas Ridwan kok kaya ilang diuntal bumi. Ora tau telpon, sms, apa maneh teka nyang omah kontrakkanku. Atiku nyicil ayem, mbok menawa pancen bener Mas Ridwan gur arep ngajak gojekan wae. Mikir tekan semana atiku rada lerem, lan wiwit bisa konsentrasi maneh marang gaweyanku ing kantor kang wes pirang-pirang dina iki rada katleyan. Lagi nggarap gaweyan karo rengen-rengeng, keprungu suara hp ing jero tasku muni. Sajak ana telpon mlebu, gageyan aku mbukak tas lan jupuk hp kang sumimpen ing jero dompet. Blaik…. Dhawa tenan umur-e wong siji iki. Lagi wae olehku ngrasani, kok ujug-ujug langsung nge-bel. Aku dadi deg deg-an maneh, hp banjur tak pencet….
“Haloo…. Ana apa mas?” aku ngangkat telpon karo ethok-ethok tekon, senajan aku wes mbade tujuane nelpon aku mesti ana sambung rapete karo rembug dek emben kae.
“Piye dek, gelem yo?” jiannn tenan wong siji iki, ora nganggo basa-basi langsung to nde poin wae. Aku dadi rada glagepan anggonku aweh wangsulan.
“Eh… oh… anu… durung mas. Ning anu mas, saumpama suk setu sore jenengan rawuh ning kontrakanku wae piye? Ketone luwih kepenak yen iso rembugan bareng sak meja.” Mangkana olehku nyauri sajak diplomatis, nganggo acara duduk semeja barang kaya politikus wae.
“Oh.. gitu ya. Ya wes yen ngana sabtu ngarep aku nyang kontrakanmu wae.” Saure.
“Iya mas….” Aku banjur nyeleh hp menyang jero dompet maneh. Konsentrasiku dadi buyar maneh, pikiranku molak-malik maneh. Arep nyandak gaweyan maneh wes ora bisa, sidane aku milih metu golek cemilan ning kantin.
----qAp----
“Waduh… adikku sing ayuu dhewe kok wajah-e katon cerah ceria dina iki yo.” Pangaleme Mbak sari esuk kuwi nalika petukan ing lawang arep mlebu ruang kantor karo terus ngarasi pipiku kiwa tengen. Aku mesem klincutan, seneng-seneng isin.
“Gek ana kabar apa iki cah ayu?” pitakone.
“Ah biasa wae kok Mbak, ora ana sing istimewa.” Saurku.
“Oh ngono. Perkara sing wingi lak wes rampung to?” sambunge karo mesem seneng.
“Sampun Mbak.” Esemku karo nyauri cekak.
“Sokur yen ngana. Aku melu seneng lho dek. Eh… anu lho….” Durung tutug olehe ngomong ujug-ujug saka jero ruangan ana sing undang-undang Mbak Sari.
“Eh… sek dek. Aku ditimbali ro Pak Kadir.” Mbak sari ora sido nutugke olehe arep omong malah banjur nglungani merga ditimbali karo Pak Kadir, Kabag Keuangan sajak ana sing wigati tenan. Aku mesem karo mantuk, banjur mlaku tumuju meja kerjaku.
Esuk nganti awan iki, aku isa kerja kanti tenang lan wes ora keganggu konsentrasiku. Aku wes oleh putusan manteb kanggo ngadepi Mas Ridwan mengko sore. Gaweyan sing numpuk bisa tak rampungi sithik baka sithik, sinambi ngrungokne lagu-lagu MP3 kang dak punter nganggo komputerku.
Jam telu kliwat limang menit, aku wes siyap-siyap ngringkesi mejo kerjaku. Sedelo maneh arep mulih, karo ngenteni adzan ashar. Sisan sholat ashar ning kantor wae, timbang mengko ana apa-apa ing dalan. Bubar sholat ashar, aku terus bali mulih menyang kontrakan. Tiwas kebeneran oleh nunutan mobile Mbak Sari kang kebeneran arep tilik dulure ing Panti Rapih dadi aku mengko iso mudun ing ngarep bengkel trisno jalan cik di tiro. Lumayan ora kudu numpak bis kota.
Tekan omah wes jam 4 kurang, leren sedelo kanggo ngilangke kesel karo nonton tipi. Kesel wes ilang, banjur nyandak anduk ing pemeyan trus adus jibar-jibur, jan seger tenan. Saiki ganti acara pokok, siyap-siyap ngenteni tekane Mas Ridwan. Kelingan ana janji karo Mas Ridwan, atiku dadi dag dig dug maneh, ana rasa was sumelang lan tida-tida maneh. Aku leyeh-leyeh ing dhuwur kasur, mripatku nyawang pyan kamar kang wes pating clemong ing pinggir-pinggire merga trocohan banyu yen wayah udan. Gegambaran urip alon-alon gumawang ing sela-selane lukisan trocohan banyu udan ing pyan werna putih mangkak. Lelakon nalika pepasihan karo Mas Ridwan biyen ngaton maneh ing angen-angenku, guyon bareng, mlaku-mlaku bareng wong loro, lan plasss….. ujug-ujug Mas Ridwan ngilang ngana wae.
Setengah jam tak enteni Mas Ridwan, durung ana teka. Aku banjur dudah laci meja belajarku jaman kuliah biyen. Sing tak goleki kardus tilas bungkus sepatu. Kardus tak buka, ing jerone isih sumimpen surat-surat kang biyen dikirim dening Mas Ridwan, nyampur karo surat-surat saka fansku liyane jaman kuliah biyen. Siji baka siji surat-surate Mas Ridwan tak waca maneh, ana sing lucu guyokake lan kadang norak. Ana uga sing isine romantis, ngalembana aku lan gawe bombonge atiku, rasane yen maca surat sing kaya mangkene iki aku mumbul dhuwur ing awang-awang.
Lagi enak-enak ngalamun, lan mesam-mesem dhewe ing kamar. Saka njaba keprungu ana motor mlebu karangan omah. Cekekal, aku banjur tangi saka paturon tumuju menyang jendela. Saka waliking kaca jendela tak injen sing teka Mas Ridwan lagi nuntun motore arep diparkir ing ngisor wit rambutan. Aku banjur nata dandananku, rambut sing acak-acakan tak sisir maneh. Benik-benik klambi sing bledeh tak kancingke maneh, aku dehem kanggo ngatur jantungku sing deg-degan, terus metu metuki Mas Ridwan.
“Kula nuwun….” Keprungu Mas Ridwan uluk salam.
Aku bukak lawang ruang tamu, esemku wutah bagekake tekane Mas Ridwan.
“Monggo pinarak mas.”
Mas ridwan mesem, banjur lungguh ing kursi persis ing sisihku karo njaluk ngapura rumangsa kesoren anggone janji teka ing omahku.
“Sorry, wes ngenteni yo?”
“Gak apa-apa mas, wong aku yo gek ora arep nyang ngendi-endi kok. Iki mau langsung saka kantor mas?” Aku nyauri lan mbales tekon marang dhewekne.
“Iyo…” saure cekak.
“Gek ngapa Dek?” tekone sak banjure.
“Gek ngapa hayooo?” Aku bales pitakone karo gumuyu bebeda.
“Gek ngenteni aku yoo… he he” wangsulane karo melu gumuyu. Cahya ing mripate katon sumunar padang, sajake seneng banget.
“Ihh… ge-er. Wong aku gek maca-maca wae kok!” Aku mesem mencep ngisin-isin dhewekne, senajan sejatine pancen aku ngenteni tekane. Sing diisin-isin malah gumuyu kelegaan karo dolanan kunci motore, banjur nlesih apa kang dak waca.
“Wah isih sregep maca buku yo? Dhuwe novel anyar apa iki?” pitakone sajak wes apal banget yen aku karem maca novel-novel cinta.
“Sapa sing maca novel, aku gek maca layang-layangmu sing biyen asring mbok kirim liwat jasa penitipan konco kost-ku.” Aku mangsuli karo melehne piye carane anggone asring titip surat kanggo aku biyen.
“He he…. Ngirit ongkos prangko.” Saure gumuyu gleges.
“Mas… yen tak waca-waca maneh surat-surat sing biyen mbok kirim.” Aku mulai rembugkan rada serius saikine.
“Tak pikir-pikir sejatine aku sing kurang tanggap ing sasmita yo. Senajan awake dhewe wes nate ‘mlaku bebarengan’, ning merga aku sing kurang prayitna sidane Jenengan pilih ngilang saka sisihku. Aku luwih pilih ngrampungke kuliahku lan terus golek gaweyan tinimbang bangun balewisma karo Jenengan. Kamangka, bareng tak waca maneh layang pungkasan saka jenengan. Aku lagi sadar apa sing dadi kekarepan jenengan, mbok menawa uga kersane bapak lan ibu panjenengan.”
“Hmmm…. Wes rak sah digagas maneh Dek. Sing penting saiki aku wes balik ana ngarepanmu lan aku teka mrene iki, saiki iki, arep ngrungokne keputusanmu.” Mas ridwan ngerih-ngerih lan ngelikake tujuane olehku janjian sore iki.
“Yo kuwi mas, sing arep tak ngomongke marang jenengan. Aku ora lali kok.” Wangsulanku.
“Mas, sakwise awake dhewe kepethukan telung sasi kepungkur tanpa sengaja ing Bentara Budaya kae. Terus Mas Ridwan dadi sok asring nyambangi aku lan kadang ngajak mlaku-mlaku barang. Bareng tak pikir-pikir maneh, ati wedokku kok dadi rumangsa dhuwe rasa bersalah mas.” Aku meneng sedelo, unjal ambegan lan nguncalke panyawangku marang Mas Ridwan. Dhewekne katon meneng amem karo bales panyawangku, ora ana ukara kang kawetu saka lathine, sajak pilih ngenteni bacute omonganku.
“Mas ridwan tak gatekne dadi luwih asring telat kondur menyang ndalem kanggo ketemu anak lan garwane, merga kekerepen anggone nyambangi aku ing kene. Aku dadi mikir, yen sak-umpama aku sing dadi sisihanmu…… mbok menawa atiku dadi lara.” Banyu bening wiwit tumetes saka mripatku.
“Aku kok rumangsa, nyuwun sewu, rumangsa dadi ‘maling’ yo mas. ‘Maling’ kang wus nyolong tresna asih panjenengan marang anak lan sisihan panjenengan.” Pangucapku karo ngusapi waspa kang wiwit dlewer nelesi pipiku lan tumiba ing pangkonku. Panyawangku tak sawatake adoh metu menjaba nembus petenge surup kang wiwit ngrukubi bumi, ing sebrang dalan lampu-lampu omah wiwit diurubne.
Mas ridwan unjal ambegan, mripate uga wiwit kumembeng waspa. Karo tangane loro digegem kanggo nyonggo uwangke banjur tekon marang keputusanku “Banjur karepe Dek Rina piye?”
“Aku ora isa nuruti kekarepane jenengan mas.”
“Kenapa?” sauté sajak ora narimakake marang putusanku.
“Apa jenengan wes mikir dhawa mas? Saumpama Mas Ridwan sing karep lan aku uga karep. Nanging apa ya keluargane Mas Ridwan gelem nampa aku, lan suwalike keluargaku uga mengkana. Apa oleh yen aku dimaru karo priyo kang wes krama.” Mengkana olehku mangsuli pitakone.
“Oh… apa merga kowe wedi yeng mengkone awake dhewe bakal dimungsuhi. Ngono?” pitakone ngoyak.
“Ora. Ora merga kuwi mas. Kanggoku yen barang wes tak niati, ora ana jeneng wedi kanggo ngadepi kabeh sing wes diniati.” Aku nyauri karo gedeg-gedeg negeske yen dudu kuwi kang dadi jalarane aku ora sediya dadi sisihane.
“Aku wanita mas, dadi pangrasaku beda karo pangrasa panjenengan. Senajan jujur wae ing njero telenging atiku, panjenengan isih cumondok lan mbuh nganti kapan aku bisa ngilangke rasa iki. Ning kanggone saiki iki. Aku wes ora bisa maneh nggayuh kekarepan kanggo urip bebarengan karo jenengan, lan uga aku ora bisa urip omah-omah yen ora karo panjenengan. Cekake aku ora bisa urip utawa urip bebarengan karo jenengan. I can’t live with or without you.” Aku njlentrehke karo ngudal-udal pangrasa atiku sing paling jero karo ngampet tangis kang wes meh ambrol nrajang pangrasaku. Dene Mas Ridwan mung meneng amarikelu, mung tansah keprungu ambal-ambalan olehe unjal ambeg-an.
Aku ngusapi eluhku, karo benerke olehku lungguh. Gegerku tak slendekake ing sandaran kursi kang tak lungguhi. Tanganku loro tak simpen ing pangkon, terus unjal ambegkan dhawa. Karo mesem aku banjur ngomong alus marang wong kang isih meneng anteng karo nyawang aku kedep tesmak.
“Mas… becike cukup semene wae anggon kita asring ketemuan. Saiki mas ridwan kondur wae, mesakne ibune bocah-bocah lan putrane ing ngomah mesti lagi pada ngenteni rawuhe bapake.”
“Mengko sek… aku isih pengen ing kene.” Tembunge ngosikake panjalukku.
“Arep ana apa maneh, kabeh wes tak critakne. Wes yo mas, aja malah ngebot-ngeboti atiku yen panjenengan nyata-nyata tresna karo aku.” Bacutku.
Aku nggadeg saka anggonku lungguh.
“Wes yo mas, salam kanggo ibune bocah-bocah lan salam kecup sayang kanggo putrane panjenengan.” Muni mengkana karo aku terus mlebu menyang kamar tanpa maelu karo dhewekne sing isih lungguh karo sangga uwang sajak ora kalegan nrima kanyatane. Mlebu kamar aku terus ambyuk mengkurep ing kasur uleng-ulengan ing bantal ngutahe tangis kang wes ora bisa tak tahan maneh. Yo gene lelakon tresna asmaraku kok kaya mengkene, yo gene kok kudu aku sing ngalami lelakon urip sing kaya mengkene.
“Rina…. Sepurane aku. Yen sewayah-wayah sliramu dhuwe sikep kang beda karo dino iki. Aku uga tetep kaya kekarepanku sak kawit.” Keprungu suarane Mas Ridwan saka ruang tamu. Nanging aku wes ora maelu maneh.
Lan ora gantala suwe keprungu swara sepeda motor di starter lan mbandang ninggalake latar. Ninggalake aku kang bali kesepen kaya dina-dina sak durunge ketemu karo Mas Ridwan maneh, tangisku sangsaya pecah, waspaku ambrol nelesi bantal. Lamat-lamat keprungu suara adzan isyak saka mushola ing pinggir sawah ngarepan omah, sajak ngemu karep aweh tembang panglipur rasa sepi ing jero atiku.[ Bandung, 10 Mei 2010].

Eviana

Wengi iki hawanê sumuk banget, yen wong sunda ngarani haredang. Najan aku urip ing kuta pesisir ing iring kulone gunung Muria akêh sithik aku yo ngerti basa sunda. Maklum kumpulanku mendring tukang kredit barang prabotan omah kang akêh-akêhê asale saka Tasikmalaya, Jawa barat. Ora kok merga aku seneng kredit termos apa panci utawa wajan aluminium, ananging kebeneran tangga kiwa tengenku ing perumahan Mulyaharjo Indah iki ana siji loro kang dadi tukang mendring.
Najan hawanê sumuk, ananging ing jaba kana langit sedela-sedela katon byar-byar dening thathit kang kala-kala sumusul suara gluduk ngebaki angkasa. Mbok bener ngendikane simbah-simbah biyen, biasane yen arep udan deres hawanê malah dadi sumuk kaya diungkepi. Amarga wes ora kuwat ngrasakne hawa kang sumuk, ditambahi swasana ati kang uga melu sumuk merga sak awan olehku nagih duit marang klien kang wes ngangkut barang-barang mebelan ora kasil, aku banjur bukak kaos oblong kang wes kebes dening kringetku.
“Wah…. Enak ngene iki. Mbloder othe-othe karo sarungan wae…” aku ngrenengan dhewe ing ruang tamu karo leyeh-leyeh ing kursi dhawa.
Tak sawang pandom jam ing tembok wes nuduhke jam 11.30, arep nyusul turu ibune bocah-bocah kok yo durung karep. Apamaneh saiki lagi ana stop-an palang merah, jan apes tenan. Tinimbang nglangut mikir sing ora-ora ing wengi sepi iki, iso-iso malah kangslupan bangsa alus, aku banjur ndudut rokok sak eler. Jress….. korek tak sumet banjur rokok tak slomot geni kang metu saka pentol korek. Balik leyeh-leyeh ing kursi dhawa. Grayah-grayah meja lan ngisor kursi golek remote control tivi ora nemu.
“Wes bocah-bocah ki yen nonton tivi remote dideleh ngendi yo yo…” sambatku dhewe nyalahke anak-anakku.
Remote ora sido ketemu, arep ngadek goleki ing papan liya wegah. Sidane aku nyandak henpon kang gumletak ing meja sisihku. Henpon weton anyar, fitur-fiture uga anyar. Yen biyen mung iso kanggo telpon-telponan lan sms-sms-an, saiki wes luwih canggih maneh. Henpon jaman saiki iso kanggo internet-an, chatting, lan sing lagi nge-trend iso kanggo dolanan fesbukan. Wes pokoke ora kalah karo ponakanku sing lagi SMP apa SMA, aku uga melu dadi jamaah fesbukiyah. Kejaba kuwi yen sakwayah-wayah anakku takon PR saka Bu Gurune, aku mung kari nyat nyet henpon bukak internet banjur tekon marang mbah Google sing serba tahu, utawa golek informasi ing perpustakaane mbak Wikipedia. Wes cespleng tenan pokoke barang cilik iki, kabeh informasi ana ing genggeman. Bener kandane Prabu jayabaya yen to ‘Bumi saya suwe saya mengkeret’, yo iki contone informasi donya ambane mung sak gegeman tangan.
Lagi asyik maca-maca status konco-konco jamaah fesbukiyah, mak bedunduk ing pojok dhuwur sisih kiwa ana suggestion add friend. Eviana, kuwi jeneng kang metu ing suggestion.
“Eviana…” grenengku ing jero batin karo mencet tombol kanggo deleng profil detil-e.
Bareng mlebu ing profil detil-e, aku dadi yakin yen kuwi Eviana tilas konco SMP-ku biyen. Eviana kang omahe cedak prapatan ngarep gedong Kethoprak jaman biyen, yen saiki wes malih dadi deretan ruko. Kethoprak wes kesisih karo kapitalisme, hiburan rakyat cilik ke gusur dening kemajuan jaman. Yo ora apa-apa pancen wes jamane kaya ngene, wong tv saiki dudu barang kang larang regane maneh. Dadi masyarakat sing biyen kurang hiburan saiki wes keblebek hiburan saben dinane.
Bubar maca profil-e aku banjur bukak-i menu album photo-photo kang di upload ing fesbuk-e. Aku mesem deleng foto-foto kang di pajang, eviana saiki katon luwih ayu lan keibuan. Esem ing photo-ne kang lagi mondong anake loro nuduhke yen uripe katon seneng. Marem deleng photo-photo keluarga, aku banjur bukak halaman photo profil. Panyawangku tumuju marang photo kang wes rada burem ireng putih, kanthi klambi seragam sekolah. Yen deleng saka potongan rambut lan pasuryane, jelas iki photo nalika jaman isih SMP biyen. Aku nyawang photo kuwi sauntara, banjur mesam-mesem dhewe…..
“Eh…. Sorry nggak sengaja vi.” Aku njaluk ngapura marang bocah wadon kang kanthi ora sengaja tangane tak cekel merga royokan tuku jajan ing kantin.
“Nggak apa-apa.” wangsulane cekak karo mesem.
Yo merga saka kedadeyan kuwi, aku banjur dadi tambah keling-kelingan terus marang bocah wadon kuwi. Mripate kang sipit kanti andeng-andeng kang temumpang ana ing alis sisih tengen. Kulite kuning mrusuh, lan eseme kang pait madu ngatonane untune kang gingsul gawe lan pantese.
Aku dadi GR dhewe, sebab sak suwene iki aku tansah gatekne dhewekne, wiwit nalika mlebu sepisanan ing kelas 2B. Evi, ngono undang-undangane, biasane yen kesenggol bocah lanang banjur murina. Lha nanging iki mau kanthi ora sengaja tak candak tangane kok ora nesu, malah meneng wae lan mesem marang aku.
“Ah… apa evi yo seneng karo aku po piye yo…” batinku nalika leyeh-leyeh ing kasur arep mapan turu bubar sinau lan garap PR. Sewengi kuwi aku tansah glebak-an molak-malik awak, ngekep guling, nyawang eternity kamar. Mripat ketop-ketop nggak iso merem, pikiran mlayang tumuju marang Eviana.
“Dra… tangi ndra… wes jam setengah enem. Sholat subuh sek….” Aku jenggirat tangi saka anggonku turu nalika krungu suara lawang kamarku ditotok saka njaba.
“Nggih bu….” Aku nyauri karo mudun saka amben lan tumuju menyang kamar mandi.
“Kok kadingaren ndra, yah mene wes tata arep mangkat sekolah. Biasane nek ra diopyaki ran ndang gage mangkat sekolah?” pitakone ibu karo sajak melehne karo kebiasaanku kang beda karo dino-dino sak durunge.
“Nggih bu, sakniki nek enjing wonten jam tambahan.” Wangsulanku goroh marang ibu. Arep blaka sutha yen jan-jane ngono aku gur selak kepengin cepet-cepet ketemu karo Evi, hayoo genah isin. Mengko gur kanggo poyok-poyokan wong sa-omah.
Rampung nganggo sepatu, trus nyandak tas ing dhuwur kursi teras. Sepeda jengki tak tokne saka garasi, banjur tak tumpaki tumuju dalan gedhe.
“Buk… bidal sekolah riyin.” Aku pamitan karo ibu-ku kang isih nyapu teras ngarep omah.
“lho.. lho… kok ora sarapan sek ndra?” saure ibu.
“Pun mboten sah… selak telat mangke. Sangune cukup mangke kangge sarapan kok.” Aku mangsuli karo neruske olehku mancal sepeda, ibu gur gedeg-gedeg.
Mulai dino kuwi jalur mangkat sekolah kudu tak rubah total. Yen biasane ngliwati stadion bablas ngalor liwat ngarep grejo, saiki belok kiri. Tekan prapatan POM Bensin lagi ngalor terus bablas liwat ngarep Gedung Kethoprak. Jan-jane ngono jalur anyar iki rada adoh sithik lan kudu muter liwat pasar barang, lha nanging merga ada ‘mau’-nya ora dadi masalah.
Tekan dalan ngarep POM Bensin menggok ngalor, atiku mulai trataban… harap-harap cemas. Mbok muga-muga mengko Evi yo pas metu saka omahe arep mangkat sekolah. Mengko yen pethukan arep tak jak bareng wae, tak boncengke sepeda jengki-ku. Aku mesam-mesem dhewe bayangke angen-angenku dhewe. Sangsaya cedak karo omahe Evi, atiku sangsaya dag-dig-dug. Mripatku tansah nyawang sisih tengen, aku ngarep-arep Evi gek mlaku ing pinggir dalan.
Sangsaya cedak omahe Evi, anggonku ngonthel sepeda rada dak alonke karo bola-bali clingungan namatke sisih tengen dalan. Ananging nganti kliwatan omahe, ora ana sapa-sapa. Sing ana aku malah dijegogki kirik merga ndlenger ngulate sisih tengen dalan wae, nganti ora weruh yen ing ngarepan ana kirik lan meh wae ketabrak sepedaku.
Tekan sekolahan isih kisuken, parkir sepeda isih sepi. Ruang kelas iyo isih pada tutupan, kepeksa aku lungguh ing buk ngarep kelas ngenteni Pak bon bukaki ruang kelas. Atiku rada gela, kuciwa merga angen-angenku ora kuturutan dino iki.
“Teng.. teng…” tanda bubar sekolah wes ditutuk kaping telu mertandani yen wayah sekolah wes rampung. Bocah-bocah pada ringkes-ringkes buku lan tas-e dhewe-dhewe banjur bubar metu saka kelas. Aku sengaja metu keri karo ngenteni kesempatan kanggo nyedaki Evi, aku wes nyusun rencana supaya bisa cedak karo dhewekne. Tiwas kebeneran dino iki ana PR bahasa inggris, dadi iso tak enggo pawadan kanggo nyedaki kanthi alasan belajar bersama, lan kebeneran Evi bocahe pinter bahasa Inggris.
“Ev…” aku ngundang jenenge nalika pas jejeran ing lawang kelas.
“Eh... Indra. Ana apa ndra?” tekone karo mesem grapyak.
“Anu… anu…… anu ev.” Aku rada gugup nalika arep nembung ngajak sinau bareng. Atiku dag-dig-dug… ora karu-karuan. Wedi yen salah omong lan gawe nesu-ne Eviana.
Evi mesem karo nyauri “Anu… anu… apa to ndra?”
“Anu ev, mengko sore aku tak dolan nyang omahmu yo? Oleh ora yen aku njaluk warah PR bahasa inggris.” Sidane aku omong apa anane.
“Oh… arep ngajak sinau bareng to? Yo oleh-oleh waelah.. ndra…” saure isih karo mesem. Plong rasane atiku bareng krungu wangsulane Evi.
“Mmm… mulih dhewekan apa dipethuk Ev?” tekonku sak banjure.
“Aku biasa mulih dhewe kok ndra.” Wangsulane.
“Bareng aku wae yoo… dak boncengke.” Aku tawa-tawa ngajak bareng dhewekne.
“Wes ora usah ndra…. Aku mlaku wae gak apa-apa kok.”
“Ora apa-apa kok Ev… tak boncengke yo?” aku setengah meksa.
“Hmm… yo wes. Ning ora ngrepoti kowe to ndra?” Evi sidane gelem tak ajak mulih bareng numpak sepedaku. Aku lan Evi banjur mlaku runtung-runtung menyang panggonan parkir sepeda. Tekan parkiran sepedaku isih kekupeng dening sepedahe bocah-bocah kelas telu sing durung bubaran. Kepeksa aku kudu rada kangelan ngetokne sepedah. Siji baka siji sepeda-sepeda sing ngaling-ngalingi sepedahku tak inggirke, atiku bungah dene sidane aku kasil cedak karo Evi. Merga kurang prayitna olehku geser sepeda rada keseron lan nyenggol stang sepeda kang ngapit sepedahku….

“Grubyakkk……!!!!!” aku jenggirat kaget, jumbul saka kursi dhawa anggonku leyeh-leyeh.
“Kucing kurang ajar…. Ngeget-ngegeti uwong wae.” Aku misuh-misuh dhewe bareng ngerti yen sing glodakan jebule kucing ngejloki payon dhuwur car-port. Lamunanku buyar sak nalika. Tak deleng jam ing tembok jebul wes nuduhke angka loro luwih seprapat. Aku banjur mencet tombol “Add as Friends” ing wall-e Eviana. Henpon banjur tak deleh ing dhuwur buffet, banjur mlebu kamar mapan turu.

~~ Cuthel ~~

JEGEG

Crito Misteri iki kapacak ing Majalah PS edisi No. 22/29 Mei 2010.

Jaman sing wes maju kaya saiki, kang sakkabehi wes sarwa elektronik isih ana wae kedadeyan-kedadeyan kang ora tinemu nalar. Kaya kedadeyan kang dak alami dhewe watara sasi kepungkur nalika pinuju mudik ing omahe wong tuwaku, karo bojo lan anakku loro. Sing barep umur limang taunan, dene adine isih umur udakara patang sasinan.
Omah kang dipanggoni dening wong tuwaku, pancen kapernah ing pinggiran kuta. Sisih mburi omah ana kali gede, lan ing sabrang kali kuburan umum kang dikebaki dening wit-wit barongan pring petung kang rungkut lan katon singup. Saben wayah bengi manuk daradasih muni ngaluk-aluk gawe suasana tambah sangsaya tintrim.
Ing sawijine surup ngadepake bubar magrib nalika suasana wes mulai repet-repet peteng, bapak lan ibuku ujug-ujug pada ribut mlayu menyang buri omah. Tumuju ing papan pemeyan kang biasane kanggo mepe klambi. Aku kang nalika semana lagi wudhlu melu-melu mlayu menyang buri omah nuntuti simbahe bocah-bocah.
“Wonten napa Pak?” aku nyoba takon marang Bapak kang lagi dremimil maca donga. Dene ibu katon lagi ibut ngentas popoke anakku kang mau sore dikumbahi dening sisihanku.
“Kuwi ana Jegeg.” Bapak mangsuli cekak, karo isih neruske olehe donga.
“Jegeg?” pitakonku maneh karo mlaku tumuju pemeyan sak perlu ngrewangi ibu ngentas popoke anakku, ana rasa kuatir lan was-was ing jero atiku. Mbuh merga saka keweden apa saka kagawa rasa kagetku nalika Bapak lan ibu pada mlayu mau.
“Jegeg kuwi napa to Bu?” aku isih penasaran karo barang apa kewan siji kuwi, lan saiki nyoba takon maneh karo ibuku sinambi ngewangi ngentas pemeyan.
“Kuwi bangsa alus kang seneng gelek mangsa bayi kanggo pakane.” Ibu nyoba njlentrehake marang aku.
“Lha ibu kok pirsa nek wonten Jegeg ajeng mriki?” tekonku maneh.
“Apa kowe mau ora krungu suara Weg.. weg.. kurrr….. weg.. weg… kurr….” Ibu malah ganti takon marang aku.
“Nggih miring wau.” Jawabku.
“Lha yo kuwi mertandani yen ana Jegeg.” Ngrenenge ibu.

Bubar mangan bengi, wong sak omah pada kumpul ing ruang tamu. Bapak mangku anakku sing gede, dene ibu ngendong anakku bayi karo pinarak ing dhuwur amben dijejeri karo bojoku. Aku lungguh ing kursi jejer Bapak, karo nyomak-nyamuk ngemil kacang godog aku nyoba nlesih perkara jegeg. Aku isih penasaran karo barang siji kuwi.
“Jegeg niku rupane kados napa to Pak?” aku bukani rembug.
“Mbuh aku dhewe yo durung tau meruhi dhewe.” Saure bapak karo mripate ngulate menjaba. Karo ngelus-ngelus sirahe anakku kang ana pangkone, bapak banjur bacutake ukarane.
“Ning biyen nalika aku isih cilik, tau mrangguli ana bocah bayi mati merga dipangan jegeg. Nalika semana wengi watara jam loro bengi aku ujug-ujug nglilir saka anggonku turu. Bengi kuwi tak rasakna kaya sepi banget, angin wae ora sumilir senajan wengi kuwi padang bulan. Nalika arep balik ngeremke mripat, bapak krungu suara kaya mau surup. Weg… weg… kurr…. Weg.. weg… kurr…. Ngono kuwi ambal-ambalan. Bapak banjur nyoba ngincen saka bolongan gedeg kamar, wektu semana wong isih cilik dadi yo durung wani metu saka ngomah yen wayah bengi. Tur ya jaman semana ora kaya jaman saiki lampu wes pating klencar, omah isih arang-arang lan jarake rada adoh antara siji lan sijine.”
Bapak mandeg anggone crita, nyandak cangkir isi wedang jahe di sruput sajak nikmat banget.
“Lajeng dospundi Pak?” aku ora sranta ngrungokake bacute crita.
“Bareng tak inceng, kahanan ing njaba omah ora ana apa-apa. Ning suara jegeg mau isih keprungu, saka rumangsaku suara mau sangsaya ngetan… sangsaya ngetan… tumuju ing pernah omahe mbah karni saikine.”
“Mbah karni, simbahe ratno Pak?” aku nyelani
“Iyoo… “ saure Bapak.
“Ah.. bapak ki nyela-nyela critane Mbah kakung wae.” Anakku protes, jebule pada melu ngrungokne critane Bapakku. Aku gur mesem karo nyaut kacang godog maneh.
“Lha ora watara suwe, ujug-ujug ana bayangan mak bleber kaya bangsa iber-iberan terus mlangkring ing pager wetan omah. Persis ing ngarep panggonanku ngincen saka bolongan gedeg sentong. Bentuke kewan mau kaya manuk merak ning, wulune abang semu ireng ana cenggere kaya pitik jago, ning anehe kewan mau murub kaya geni. Kewan mau banjur kluruk…. Cekekerrrr……. Kaya kluruke jago kate ngono kae. Bubar kluruk trus ilang mak lap ngono wae. Bapak banjur kluruban sarung merga saking wedine.” Ngono bapak mungkasi anggone crita.
“Lha trus…??” aku isih penasaran.
“Yo kuwi, esuke ana kabar yen anakke ragil Mbah Karni mati ndadak. Kulit mlepuh abang-abang kaya kulit kesiram banyu panas. Jare wong-wong dipangan jegeg, mbok menawa yo jegeg sing tak weruhi bengi kuwi.” Wangsulane.
“O.. berarti jegeg niku kados manuk ngoten niku nggih Pak.” Aku nyoba gawe kesimpulan.
“Dudu… kuwi dudu jegeg-e. Sing diweruhi dening Bapakmu kuwi sing anggon Jegeg.” ibu malah sing nyauri kesimpulanku mau.
Karo nyawang ibu, aku banjur nanjakake “Lajeng jegegipun piyambak wujud-e kados napa?”
“Jarene uwong-uwong sing tau mrangguli, jegeg kuwi wujud-e endase kaya ndas kucing ning awake kaya kirik. Ilate melet dhawa klembreh lemah, wernane abang malat-malat kaya geni. Mripate mlolo mencorong.” Ngono ibuku olehe wenehi gambaran wujud-e jegeg.
“Mau kok tujune aku lan bapakmu age-age mlayu ngentasi popoke anakmu, saumpama telat sithik mau, gek kepriye.. putu sing bagus iki.” Ibuku matur ngana karo ngambungi anakku sing cilik.
“Lha napa wau pun cedak napa Pak?”
“Genah mau pas Bapak bukak lawang pawon karo maca Al-fatekah jegegke langsung pada mlayu ngulon urut pinggir kali, apa kowe ra weruh? Mulane sesuk-sesuk maneh aja mepe popok bayi ana njaba maneh” wangsulane ibuku semu maido marang aku lan sisihanku. Aku mung meneng wae karo isih ngletisi kacang godog, setengah percaya - setengah ora percaya marang critane bapak lan ibuku kuwi.
-------$$$------
Esuk kuwi aku sanja menyang omahe Dhakir, konco dolanan nalika isih cilik biyen. Konco anggon kebo lan golek welut ing sawah. Dhakir wes misuwur minangka bocah kang kendel lan ora dhuwe wedi. Papan gawat keliwat-liwat, yen kanggone Dhakir malah kaya panggonan dolanan kang paling nyenengake. Ora gumun wong bocahe pancen senengane tirakat ing papan-papan wingit. Mula saiki bareng tuwa yo dhuweni keahlian sithik-sithik ing babagan alaming lelembut.
Olehku dolan ing omahe Dhakir, sakliyane kepengin ketemu kanca lawas uga ngemu karep liya. Yaiku arep ngajak Dhakir golek sisik melik perkara kewan Jegeg kang wingi arep mangsa anakku.
“Kir… kowe po tau ngerti Jegeg?” aku takon marang Dhakir sakwise cerita ngalor kidul lan kabar kinabaran.
“Tau krungu… ning rung tau kepethuk karo barange.” Saure. “Oh iyo malah lagi wingi magrib nalika liwat ngarep omah bubar saka jamaah, aku krungu suara jegeg baung.” Omonge sakbanjure.
“Lha yo kuwi Kir, jare wong tuwaku bangsa lelembut kuwi lagi ngincer anakku.” Sautku.
“Mula saka kuwi aku ki mrene, sepisan arep silaturahmi. Ping pindone arep ngajak kowe nyekel jegeg kuwi. Kowe kan ahline yen perkara bangsa-bangsa kasat mata ngene iki Kir.” Sambungku.
“he he… “ Dhakir guyu gleges.
“Piye Kir, kok malah guyu.” Sambungku maneh.
“Lha terus karepmu piye?” Dhakir mangsuli.
“Ngene Kir, piye yen saumpama Jegeg kuwi di jebak. Dijebak kanthi cara dipasangi popok bayi, trus disanggong wong loro. Mengko yen Jegegke njedhul banjur cekelen. Mengko aku tak siapke kamera infrared barang kanggo njupuk gambare wewujudan Jegeg kuwi mau. Piye Kir, setuju po ora?” mengkono anggonku jlentrehake rencanaku marang Dhakir kanti semangat merga aku penasaran banget karo jegeg.
“Hmmm yoo… lek ngana telung dina engkas rencanamu kuwi diwujudne. Aku tak nyiapake umbarampe kanggo ngala Jegege.” Wangsulane karo manggut-manggut.
“Kok leren ngenteni telung dino to Kir? Po ra isa mengko bengi apa sesuk bengi wae?” aku kurang setuju yen kudu ngenteni telung dina maneh kanggo nglaksanakake rencanaku mau.
“Mbok pikir gawean kaya ngana kuwi ora perlu disyarati barang po?” Dhakir nyauri karo nyawang tajem marang aku.
“Oh… ngana ya.?” Aku tumungkul.
“Tur maneh bangsa alus kuwi yo pinter, wingi wes conangan ora bakalan balik maneh ing wektu cedak-cedak iki. Paling ora golek lenane sing arep dimangsa.” Sambunge maneh.
“Yoh… yoh… aku manut wae karo kowe Kir. Lek ngana aku saiki tak balik sek yo” aku mungkasi rembug karo Dhakir sisan pamitan mulih merga tak kira wes cukup anggonku rembugkan karo Dhakir.

Ing dina katelu sesuai karo rancangan sakkawit, aku lan Dhakir sore kuwi wiwit tata-tata ubarampe kanggo wujudake rancangan nyekel jegeg. Slendang bayi, kembang boreh lan minyak telon dicawisake dening Dhakir. Aku nyiapake kamera infraredku lan popoke anakku kang isih teles kanggo pancingan. Ubarampe kang pungkasan iki sakjane gawe tida-tida ing njero atiku, sebab yen nganti si jegeg kedarung dilat popoke anakku bakal kejoderan tenan aku. Ning merga kuwi syarat utamane, mula tak tatagke atiku.
“Tenang wae, kowe rak sah kuatir yen nganti popoke anakmu di dilat jegeg. Mengko popok kuwi bakale tak ‘pageri’ “ ngono pratelane Dhakir sajak ngerti apa kang dadi pikiranku.
Bubar magrib Aku lan Dhakir wiwit basang kala kanggo jebak jegeg, panggonan kang dipilih ana ing tegalane Dhakir kang rada mencil, lan tiwas kebeneran tegalane Dhakir manggon mepet karo pakuburan umum.
Popok bayi wes disampirke ing dhuwur tali kang dibentang ing antarane wit mlinjo karo wit nangka, ngisore dipasangi slendang bayi kang pucuk-pucuke ditaleni nganggo tali lawe, kembang boreh lan minyak telon banjur disok ing dhuwure lendang mau.
“Iki mengko nek jegeg-e pas ing dhuwur slendang iki, awake dhewe kudu enggal-enggal narik tali lawe iki, saengga si jegeg bakal kebuntel ing jero lendang lan gumatung ing pang nangka sisih kene iki.” Dhakir njletrehake teknis kanggo nyekel jegeg.
Sak wise kabeh dipasang, Aku karo Dhakir banjur singidan ing gubug kang jarake watara sepuluh meteran saka papan gasangan. Dhakir nyandak tali lawe kang nyambung marang slendang calon jaringe jegeg. Dhene aku nyiapake kamera infrared kanggo jupuk gambar jegeg.
Sak jam…. Rong jam…. Telung jam… durung ana tanda-tanda yen jegeg bakal metu. Suasana wengi sangsaya mamring, cahaya bulan cukup kanggo madangi kahanan ing kiwa tengenku. Kanggo buang sepi lan rasa bosen aku karo Dhakir tansah guneman klesak-klesik wong loro.
Watara jam rolas benginan, ana suara manuk daradasih muni saka arah wit randu alas ing tengah kuburan. Suasana malih dadi tintrim lan kekes, Dhakir ujug-ujug nyenggol lengenku lan aweh sasmita supaya aku wiwit waspada maneh. Saka waliki bolongan gubug katon wit barongan pring ing pinggir kuburan obah-obah kemrosak. Tanpa dingerteni saka ngendi parane ujug-ujug ing sisih kulone gasangan ana kewan kaya manuk merak werna abang semu ireng mencorong kaya geni kang miber mubeng-mubeng karo wuni Weg… weg… kurrr… Weg… weg.. kurrr….
“Kir… kir… kae kir jegegke teka.” Aku omong lirih marang Dhakir karo wel-welan saking wedine nyumurupi manuk kang ora sakbaene kuwi.
“Tenang… tenang. Kuwi lagi sing anggon sing teka. Suarane kuwi undang-undang marang jegege. Rak sah wedi awake dhewe menungsa kang ditakdirke luwih unggul tinimbang bangsa alus kuwi.” Dhakir ngarih-arih aku.
Temenan ora sakwetara suwe ana wewujudan kang gegirisi banget metu saka walike grumbul ing pinggir tegalan saka arah kuburan. Wewujudan mau persis karo apa sing dicritakake dening ibuku, kewan setengah kucing setengah asu, ilate melet-melet abang, mripate mlolo mencorong, ning anehe mlakune ora mbrangkang kaya lumrahe kucing apa asu. Nanging mlaku ngadeg kaya menungsa.
Jegeg kuwi setengah mlayu marani popok kang wis dicawisake mau, nalika wes arep ngranggeh popok kuwi, Dhakir age-age narik tali lawene kang disambungake marang slendang ing sak ngisore jegeg saiki iki. Jegeg kegubet ing slendang bayi gumatung ing pang wit nangka kaya rancangan sakawit. Polahe ora karu-karuan karo gereng-gereng pengen uwal saka gubetan slendang, anehe suara gerengane malah kaya suarane wong ngeden. Dene manuk kang dadi tukang anggone ribut suaran sang saya rame Weg… weg.. kurrr…. Weg.. weg kurr… karo blebar-bleber nabraki tali. Merga saka kuwate anggone polah tali lawe kang dianggo naleni pedhot. Jegege ucul banjur tangi cekekal lan mlaku marani gubug kang tak enggoni sigidan wong loro. Mripate katon mencorong tajem banget, ilate melet-melet, ilere pating dlewer netes lan tetesane murub kaya geni kembang tetes. Kedadean sakbanjure aku wes ora ngerti, aku semamput ora eling apa-apa merga saka saking wedine.
Weruh-weruh aku wes ana omahe Dhakir, ditunggoni karo Dhakir lan bojone. Bareng sadar aku diombeni banyu putih, popok lan kameraku gumletak ing sandingku.
“Wes aman. Popoke anakmu uga aman saka jegeg.” Omonge Dhakir karo nyawang aku [cuthel].